# Jak rozwijał się krykiet · Krykiet, Poziom 6: Zaawansowany

Krykiet · Poziom 6: Zaawansowany · Insporta Book (https://book.insporta.app/pl/cricket/level-6/how-cricket-evolved/)

Jak rozwijał się krykiet: 50 faktów, 5 testów.

Ten podpoziom uczy punktów zwrotnych, które ukształtowały współczesną grę – Bodyline w sezonie 1932/33 i wynikającego z niego ograniczenia ustawienia zawodników po stronie leg; przejścia od pitchów nieprzykrytych do w pełni przykrywanych i jego wpływu na odbijanie; over złożonego z ośmiu rzutów, używanego w Australii i Anglii, oraz jego porzucenia; World Series Cricket w latach 1977–79 i innowacji, które wymusiło w głównym nurcie (kolorowe stroje, gra dzienno-nocna, lepsza oprawa telewizyjna, wyższe zarobki); pojawienia się i rozwoju ODI od 1971 roku; upowszechnienia kasku odbijającego od końca lat 70.; przejścia sędziowania na neutralnych sędziów, a potem na stały zawodowy panel; przepisu o no-ballu liczonym według przedniej nogi, który zastąpił zasadę tylnej nogi; Twenty20 od 2003 roku i tego, jak jego tempo zdobywania runów i sposób uderzania wpłynęły z powrotem na odbijanie w meczach testowych; testowych meczów dzienno-nocnych różową piłką od 2015 roku; oraz The Hundred od 2021 roku jako najnowszego eksperymentu z formatem.

## Test 1: Bodyline i jego skutki

- Anglicy pod wodzą kapitana Douglasa Jardine'a zagęścili ustawienie w polu po stronie leg side i posyłali szybkie, wznoszące się rzuty w ciała odbijających – plan obliczony głównie na powstrzymanie Dona Bradmana. Przydomek nadała prasa australijska. (Źródło: ESPNcricinfo)
- Bradman nazbierał mnóstwo runów w The Ashes w 1930 roku, więc plan Jardine'a był obliczony właśnie na odebranie mu miejsca i czasu w starciu z szybkimi rzutami wymierzonymi w ciało. Przy okazji poobijano innych australijskich odbijających. (Źródło: ESPNcricinfo)
- Larwood był czołowym bowlerem – naprawdę szybkim i celnym, a wspierał go leworęczny Voce. Rhodes, Verity, Hobbs i Sutcliffe byli spinnerami lub odbijającymi i nie należeli do ataku szybkich bowlerów. (Źródło: ESPNcricinfo)
- Sam bowling krótkimi piłkami (short-pitched) był legalny. Zarzutem było to, że ciasny kordon po stronie leg side zamieniał każde zagranie obronne lub unikowe w okazję do złapania, zmuszając do wyboru między wicketem a bezpieczeństwem. (Źródło: Wisden)
- Australijska Rada Kontroli (Australian Board of Control) przesłała MCC depeszę, nazywając ten bowling niesportowym; MCC odpowiedziało, broniąc swoich zawodników i proponując odwołanie tournée. Do sprawy włączyły się rządy, zanim złagodzono sformułowania. (Źródło: ESPNcricinfo)
- Zmiana z 1935 roku nie ograniczała jeszcze ustawienia w polu po stronie leg side. Pozwalała sędziom interweniować, gdy uznali bowling za systematyczną próbę zastraszenia lub trafienia odbijającego, zostawiając ocenę sędziom. (Źródło: Wisden)
- Sformułowanie z 1935 roku opierało się na osądzie sędziów. Dopiero w 1957 roku przepisy krykieta dodały policzalny limit dla kordonu po stronie leg side, zamykając lukę, która uczyniła ustawienie leg-theory tak skutecznym. (Źródło: Wisden)
- Warunki gry ograniczają liczbę bouncerów na over, a sędziowie nadal traktują powtarzane krótkie rzuty w odbijającego z końca składu jako zastraszanie – to bezpośrednie nawiązanie do debaty o Bodyline. (Źródło: warunki gry ICC)
- Larwood uważał, że jedynie wykonywał polecenia kapitana, i nie chciał podpisać przeprosin. Od tamtej pory pomijano go w składzie na mecze testowe, a później wyemigrował do Australii. (Źródło: ESPNcricinfo)
- Wszystko, co zrobiła drużyna Jardine'a, mieściło się w literze ówczesnych przepisów. Ten epizod przywołuje się za każdym razem, gdy taktykę zgodną z regułami ocenia się w świetle ducha gry, a twórcy przepisów zmieniają daną regułę. (Źródło: Wisden)

## Test 2: Przykrywane pitche i sticky wicket

- Gdy nieprzykryty pitch zmókł, a potem wyszło słońce, nawierzchnia robiła się kleista, a piłka podskakiwała i parskała. Odbijanie na tzw. „sticky” było jednym z najtrudniejszych zadań w dawnej grze. (Źródło: ESPNcricinfo)
- Lepka nawierzchnia chwytała zakręconą piłkę i sprawiała, że ta się wznosiła, więc wolni bowlerzy bywali niemal nie do zagrania. Drużyna z silnym spinnerem miała ogromną przewagę, gdy w trakcie meczu deszcz padał na nieprzykryty pitch. (Źródło: ESPNcricinfo)
- Kapitan mógł najpierw odbijać i liczyć, że deszcz zaskoczy rywala na sticky, albo wcześnie zadeklarować, by rzucać do niego na pogarszającej się nawierzchni. Czytanie pogody było kluczową umiejętnością kapitana. (Źródło: Wisden)
- Przed 1979 rokiem w meczach testowych i przed 1982 rokiem w całym krykiecie first-class nawierzchnię rutynowo zostawiano w czasie gry odkrytą, więc jeden deszcz mógł w ciągu godziny dać jednej ze stron ogromną przewagę. (Źródło: ESPNcricinfo)
- Ponieważ pitche w rozgrywkach stanowych przykrywano od sezonu 1934/35, nawierzchnia zniszczona deszczem stała się rzadkością w australijskim krykiecie krajowym o pokolenie wcześniej niż w Anglii, gdzie nieprzykryte pitche wycofywano tylko stopniowo. (Źródło: ESPNcricinfo)
- Likwidacja sticky wicketu usunęła nagłe, drastyczne nawierzchnie, które powodowały wyeliminowania za niewiele runów, więc wyniki stały się bardziej przewidywalne, a averages odbijających z początku składu rosły w kolejnych dekadach. (Źródło: Wisden)
- Na przykrytych, suchszych nawierzchniach piłka skręca wolniej i bardziej przewidywalnie, więc klasyczny finger-spin stracił nieco na ostrości. Cenniejsze stały się wrist-spin i reverse swing. (Źródło: ESPNcricinfo)
- Skoro pitch ma być przykrywany za każdym razem, gdy zagraża deszcz, sprzęt do przykrywania na obiekcie i szybkość załogi, która go rozkłada, stały się realnym czynnikiem decydującym o tym, czy gra może toczyć się dalej. (Źródło: Wisden)
- Przy przykrywaniu pitch czwartego dnia to powolna ewolucja pitchu z losowania, a nie loteria rozstrzygana przez przelotną burzę, więc losowanie ma znaczenie, ale rzadko samo rozstrzyga mecz. (Źródło: Wisden)
- Argument jest taki, że nawierzchnie zależne od pogody zmuszają odbijających do adaptacji i dają bowlerom więcej możliwości, co kształtuje bardziej wszechstronnych zawodników. Krytycy odpowiadają, że przywraca to przypadek i niebezpieczeństwo. (Źródło: ESPNcricinfo)

## Test 3: World Series Cricket

- Packer chciał wyłączności, a gdy odrzucono go na rzecz dotychczasowego posiadacza praw, związał kontraktami wielu najlepszych zawodników świata dla własnych transmitowanych w telewizji rozgrywek, prowadzonych poza oficjalną strukturą. (Źródło: ESPNcricinfo)
- Czołowi krykieciści połowy lat 70. zarabiali skromnie i nie mieli zabezpieczenia. Kontrakty Packera oferowały kilkakrotnie więcej niż ich zarobki od związku, dlatego uznani gwiazdorzy zdecydowali się podjąć ryzyko. (Źródło: ESPNcricinfo)
- WSC ubrało swoje drużyny w kolorowe stroje, z białą piłką pod sztucznym oświetleniem – zestaw, który w 1978 roku wyglądał radykalnie, a stał się standardem krykieta jednodniowego, a później T20. (Źródło: Wisden)
- WSC wypróbowało w Sydney w 1978 roku krykiet dzienno-nocny z białą piłką i reflektorami, który przyciągnął tłumy, dowodząc, że gra do wieczora może się opłacać komercyjnie. (Źródło: ESPNcricinfo)
- Przed WSC w transmisjach używano kamer z jednego końca, więc połowę overów kręcono zza pleców odbijającego. Zespół Packera ustawił kamery na obu końcach, a także mikrofony przy stumpach – wzorzec współczesnych transmisji. (Źródło: ESPNcricinfo)
- Krykietowy establishment traktował WSC jako pirackie przedsięwzięcie i wykluczał jego zawodników z oficjalnych meczów testowych. Postępowanie sądowe w Anglii uznało takie zbiorowe zakazy za niezgodne z prawem, osłabiając pozycję związków. (Źródło: Wisden)
- Australijski związek zawarł ugodę z Packerem, przyznając Channel Nine prawa do transmisji i promocji, o które stacja pierwotnie zabiegała. Po ich uzyskaniu secesja dobiegła końca, a zawodnicy wrócili. (Źródło: ESPNcricinfo)
- Aby zachęcić do ofensywnej gry, WSC zastosowało okręgi ograniczeń ustawienia w polu, utrzymując określoną liczbę zawodników w polu wewnątrz kręgu przez część inningsu – poprzednik współczesnego powerplay. (Źródło: ESPNcricinfo)
- Zamiast odrzucić pomysły Packera, związki przyjęły mecze jednodniowe dzień–noc, kolorowe stroje, ostrzejszy marketing i lepsze kontrakty, dzięki czemu format przetrwał, choć same rozgrywki nie. (Źródło: Wisden)
- WSC związało dochody i terminarz gry z wartością transmisyjną i płaciło zawodnikom adekwatnie. Historycy wskazują to jako moment, w którym telewizja, a nie wpływy z biletów czy tradycja, wyznaczyła kierunek rozwoju gry. (Źródło: ESPNcricinfo)

## Test 4: Rozwój krykieta jednodniowego

- Gdy mecz testowy w Melbourne w ramach The Ashes 1970/71 zakończono bez rzucenia ani jednej piłki, związki zorganizowały mecz jednodniowy w ostatnim zaplanowanym dniu, by publiczność zobaczyła jakieś widowisko. Okazał się hitem. (Źródło: ESPNcricinfo)
- W australijskim krykiecie krajowym obowiązywały wówczas overy po osiem piłek, więc pierwszy ODI też je miał. Sześć piłek w overze stało się jedynym światowym standardem dopiero pod koniec lat 70. (Źródło: ESPNcricinfo)
- Puchary Świata 1975, 1979 i 1983 miały po 60 overów na drużynę i rozgrywano je w dzień, czerwoną piłką i w białych strojach. Skrócenie do 50 overów nastąpiło na turnieju w 1987 roku. (Źródło: ESPNcricinfo)
- Krótszy dzień na subkontynencie w 1987 roku skłonił do skrócenia do 50 overów, które następnie pozostało stałą długością meczu One-Day International. (Źródło: ESPNcricinfo)
- Anglia przeszła od czterech przez pięć do sześciu piłek w overze do 1900 roku; Australia, Nowa Zelandia i inne kraje przez długi czas używały overów po osiem piłek. Sześć stało się powszechne pod koniec lat 70. (Źródło: Wisden)
- Australia stosowała overy po osiem piłek w meczach testowych od sezonu 1936/37 do 1978/79 (a krótko także w 1924/25), po czym od 1979/80 wróciła do sześciu; kodeks przepisów krykieta z 1980 roku uczynił sześć piłek jedynym standardem. (Źródło: ESPNcricinfo)
- Limit overów premiuje szybkie bieganie, atletyczne pole i zawodników, którzy potrafią zarówno użytecznie odbijać, jak i rzucać – umiejętności, które w meczu bez limitu czasu mogły stać na drugim planie. (Źródło: ESPNcricinfo)
- Zgodnie z przepisem o tylnej nodze niektórzy bowlerzy lądowali tylną nogą prawidłowo, ale ją „wlekli" i wypuszczali piłkę znacznie dalej na pitchu. Ocena położenia przedniej nogi na popping crease ustaliła punkt wypuszczenia piłki. (Źródło: ESPNcricinfo)
- Powerplaye wymuszają ustawienie określonej liczby zawodników w polu wewnątrz koła przez wyznaczone overy, więc kapitan zarządza fazami inningsu, zamiast ustawiać pole raz na wszystkie pięćdziesiąt overów. (Źródło: warunki gry ICC)
- Zawodnicy wychowani na krykiecie z limitem overów wnieśli do pięciodniowej gry szybsze zdobywanie runów, ostrzejszy fielding przy ziemi i lepsze bieganie, dlatego od lat 80. tempo zdobywania runów w meczach testowych stale rosło. (Źródło: ESPNcricinfo)

## Test 5: Nowoczesne przepisy, sędziowie i formaty

- Sędziowie z kraju gospodarzy nie byli skorumpowani, ale drużyny gościnne uważały, że w granicznych decyzjach sędziowie skłaniali się ku gospodarzom. Nacisk na neutralnych sędziów rósł przez lata 80., gdy powtórki ujawniały coraz więcej błędów. (Źródło: ESPNcricinfo)
- Przed 2002 rokiem tylko jeden z dwóch sędziów na boisku w meczu testowym był niezależny. Elite Panel uczynił obu neutralnymi i zamienił sędziowanie w płatną pracę na pełen etat dla niewielkiej grupy podróżującej po świecie. (Źródło: Wisden)
- Mierząc się z szybkimi bowlerami na żywych pitchach w WSC, odbijający tacy jak Dennis Amiss zaczęli w sezonie 1977/78 nosić pełne kaski. W ciągu dekady kask stał się normalnym wyposażeniem w całym krykiecie zawodowym. (Źródło: ESPNcricinfo)
- Śmierć Phillipa Hughesa, trafionego piłką w meczu Sheffield Shield w listopadzie 2014 roku, sprawiła, że w Anglii i Walii wprowadzono wymóg stosowania kasków spełniających brytyjską normę przez odbijających, wicket-keeperów stojących blisko stumpów i zawodników w polu ustawionych blisko odbijającego. (Źródło: ESPNcricinfo)
- ECB uruchomił w 2003 roku Twenty20 Cup między hrabstwami, aby przyciągnąć nowych widzów na krykiet w wieczory powszednie. W ciągu kilku lat formuła rozpowszechniła się na całym świecie, a w 2008 roku pojawiła się IPL. (Źródło: ESPNcricinfo)
- Australia zmierzyła się z Nową Zelandią w Auckland w towarzyskim, żartobliwym spotkaniu, w retro strojach, zanim mecze międzynarodowe T20 zaczęto traktować poważnie. Pierwsze mistrzostwa świata T20 odbyły się w 2007 roku. (Źródło: ESPNcricinfo)
- Zawodnicy swobodnie improwizujący przeciw ustawieniu pola w T20 przenieśli do dłuższej gry rampy, reverse sweepy i wysoki strike rate, podnosząc tempo zdobywania runów w meczach testowych, a w skrajnym przypadku dając „Bazball". (Źródło: ESPNcricinfo)
- Adelaide Oval gościło w 2015 roku pierwszy w historii mecz testowy rozgrywany różową piłką, w którym Australia pokonała Nową Zelandię. Różową piłkę wybrano ze względu na widoczność przy sztucznym oświetleniu, choć jej swing i zużywanie się o zmierzchu wciąż budzą dyskusje. (Źródło: ESPNcricinfo)
- Czerwoną piłkę trudno dostrzec pod sztucznym oświetleniem na tle ciemnego nieba, dlatego używa się różowej piłki z dodatkową warstwą lakieru. Zachowuje się ona inaczej niż czerwona, więc drużyny przygotowują się do niej specjalnie. (Źródło: warunki gry ICC)
- W The Hundred każda drużyna ma 100 piłek, bowlerzy rzucają seriami po pięć lub dziesięć rzutów, a każdy może rzucić najwyżej 20 piłek. Występuje w niej osiem drużyn miejskich, a turnieje kobiet i mężczyzn rozgrywane są razem. (Źródło: ESPNcricinfo)

Źródła: ESPNcricinfo wraz z działami rekordów, historii i analiz; Wisden Almanack dla faktów historycznych i kulturowych; materiały opublikowane przez ICC dla szczebli członkostwa, FTP, Code of Conduct i Anti-Corruption Code; oficjalne oświadczenia federacji i stadionów dla szczegółów instytucjonalnych. Poziom 6 obejmuje datowaną, nazwaną historię i instytucje, dlatego każda poprawna odpowiedź jest weryfikowana z tymi źródłami. Pytania są opracowane na ich podstawie, a nie z nich skopiowane.

Rozwiąż testy: https://insporta.app/try?utm_source=book&utm_medium=referral