# Początki i pierwsze przepisy · Krykiet, Poziom 9: Mistrz

Krykiet · Poziom 9: Mistrz · Insporta Book (https://book.insporta.app/pl/cricket/level-9/origins-and-the-first-laws/)

Początki i pierwsze przepisy: 50 faktów, 5 testów.

Ten podpoziom uczy korzeni krykieta w południowo-wschodniej Anglii jako gry wiejskiej i klubowej; wielkiego klubu Hambledon z lat 1760–1780 i jego miejsca przed MCC; pierwszego spisanego kodeksu przepisów z 1744 roku i jego rewizji z 1774 roku (dodanie LBW, środkowego stumpa i maksymalnej szerokości kija); założenia Marylebone Cricket Club w 1787 roku i jego przeniesienia na obecny stadion Lord's w 1814 roku; meczów single-wicket i meczów o stawkę (pieniężną) jako wczesnej formy rywalizacji; oraz przejścia od zakrzywionego kija w stylu hokejowym do prostego kija, gdy bowlerzy zaczęli odbijać piłkę od ziemi zamiast toczyć ją po niej.

## Test 1: Gra wiejska i klubowa

- W 1597 roku według starego stylu spór o ziemię w Guildford zapisał, że John Derrick przysiągł, iż jako chłopiec około 1550 roku grał na tej działce w „creckett”, a uczeni uznają to zeznanie za najwcześniejsze odniesienie, którego nie da się zakwestionować. (Źródło: Birley, A Social History of English Cricket)
- Derrick umieścił własne chłopięce gry około 1550 roku, więc przysięgłe słowa cofają grę o kolejne pół wieku, ale opisują tylko bawiących się uczniów, a nie skodyfikowane zawody dorosłych. (Źródło: Birley, A Social History of English Cricket)
- Wśród kandydatów są średniowieczne niderlandzkie „krick” oznaczające kij i staroangielskie „cryce” oznaczające laskę, a po pokoleniach sporów nie ustalono żadnego jednego pochodzenia. (Źródło: ESPNcricinfo, o początkach gry)
- Cotgrave objaśnił słowo „crosse” jako zakrzywioną laskę, którą chłopcy grają w krykieta, co jest wczesną drukowaną wzmianką sugerującą także, że sprzęt był jeszcze zakrzywiony. (Źródło: ESPNcricinfo, o początkach gry)
- Zalesiona południowo-wschodnia część Weald dała najwcześniejsze zapisy parafialne i pierwszy możliwy do datowania mecz, a jej polany i owcze wzgórza dawały wsiom miejsce do gry. (Źródło: Birley, A Social History of English Cricket)
- Świadek z Chevening umieścił to spotkanie „około trzydzieści lat temu”, a odliczenie tego od 1640 roku wskazuje około 1610, czyli najstarszy dający się datować mecz między zorganizowanymi drużynami. (Źródło: Wisden Almanack, o wczesnej historii gry)
- Wpis z Coxheath z 1646 roku pokazuje pieniądze stawiane na wyniki wiek przed pierwszym kodeksem, choć ten konkretny zakład opiewał tylko na tuzin świec, a nie na fortuny stawiane później. (Źródło: Wisden Almanack, o wczesnej historii gry)
- Robotnicy byli wzywani przed sądy kościelne za opuszczanie nabożeństw dla gry, co pokazuje, że krykiet sięgał znacznie poniżej poziomu mecenasów, którzy później organizowali wielkie mecze. (Źródło: Birley, A Social History of English Cricket)
- Zamożni fundatorzy spisywali indywidualne umowy dotyczące stawek, pitchu i sporów, więc każdy mecz toczył się według własnego kontraktu, aż kodeks z 1744 roku dał wszystkim meczom jeden wspólny zbiór przepisów. (Źródło: ESPNcricinfo, The measurements of cricket)
- Boisko Finsbury przyciągało londyńskie tłumy hazardzistów na czołowe mecze lat 40. XVIII wieku, na wiele dziesięcioleci przed tym, zanim wzgórza Hambledon czy boiska Thomasa Lorda stały się centrum gry. (Źródło: Wisden Almanack, o wczesnej historii gry)

## Test 2: Klub Hambledon

- Wzmianki o klubie są pewne od 1768 roku, a drużyna parafialna spotykała się z Dartford już w 1756 roku, więc powstanie klubu w połowie lat 60. XVIII wieku to przyjęte szacunki, a nie udokumentowany fakt. (Źródło: Wisden Almanack, o klubie Hambledon)
- Thomas Land, miejscowy dziedzic, prowadził drużynę parafialną w latach 50. i na początku lat 60. XVIII wieku, aż Nyren i dżentelmeni-fundatorzy zbudowali klub, który zdominował grę. (Źródło: Wisden Almanack, o klubie Hambledon)
- Nyren prowadził drużynę i zarządzał jej sprawami, mając licencję na prowadzenie gospody Bat and Ball, a później George, dzięki czemu jego gospoda stała się klubową jadalnią i siedzibą. (Źródło: John Nyren, The Young Cricketer's Tutor (1833))
- Dżentelmeni zapewniali pieniądze, mecenat i zakłady, zatrudniając najlepszych dostępnych krykiecistów, więc sława skupiała się wokół płatnych zawodników, którzy nigdy nie kierowali klubem. (Źródło: Wisden Almanack, o klubie Hambledon)
- Broadhalfpenny Down, wysoko położone i smagane wiatrem nad gospodą, gościło krykieta klubu od lat 50. XVIII wieku do 1782 roku, kiedy drużyna przeniosła się na spokojniejsze Windmill Down. (Źródło: Wisden Almanack, o klubie Hambledon)
- Broadhalfpenny Down było dotkliwie odsłonięte, a przeniesienie w 1782 roku na Windmill Down, bliżej wsi i z dala od najgorszej pogody, dało zawodnikom i widzom znacznie wygodniejsze boisko. (Źródło: Wisden Almanack, o klubie Hambledon)
- Aylward odbijał jeszcze drugiego dnia i zdobył 167 runów, prowadząc Hambledon do zwycięstwa inningsem i 168 runami, które stało się najczęściej cytowanym wynikiem klubu. (Źródło: Wisden Almanack, o klubie Hambledon)
- Harris był ceniony za wysoką, powtarzalną akcję rzutu dołem, dzięki której raz po raz lądowała na trudnej długości piłka, czyli dokładnie ten rzut, przeciwko któremu odbijający Hambledon szlifowali obronę. (Źródło: John Nyren, The Young Cricketer's Tutor (1833))
- Wpis z 21 września 1796 roku pokazuje niemal brak frekwencji i jedną linijkę, że nie przyszedł żaden dżentelmen, czyli cichy koniec, gdy członkowie przechodzili do nowego klubu w Marylebone. (Źródło: Wisden Almanack, o klubie Hambledon)
- John Nyren, syn Richarda, podyktował swoje wspomnienia wiele lat później Charlesowi Cowdenowi Clarke'owi, a ta książka z 1833 roku dostarcza portretów i atmosfery, których suche zapisy nigdy nie zachowały. (Źródło: John Nyren, The Young Cricketer's Tutor (1833))

## Test 3: Przepisy z 1744 roku

- Umowa z 1744 roku zachowała się wyłącznie w drukowanym tekście z 1755 roku z nagłówkiem określającym grę jako „settled by the Cricket-Club in 1744”, więc przepisy datuje się na 1744 rok, a ich brzmienie odczytuje się z późniejszego wydania. (Źródło: ESPNcricinfo, The measurements of cricket)
- Ludzie stojący za kodeksem byli arystokratycznymi członkami i przedstawicielami gentry londyńskiego London Cricket Club, który grał na Artillery Ground, działając we własnym imieniu, a nie w imieniu żadnego szerszego organu. (Źródło: ESPNcricinfo, The measurements of cricket)
- Przepisy z 1744 roku ustalały dwadzieścia dwa jardy między stumpami i ta długość przetrwała każdą późniejszą rewizję, podczas gdy wysokość stumpów, waga piłki i szerokość kija zostały zmienione. (Źródło: ESPNcricinfo, The measurements of cricket)
- Dawny wicket był niski i wąski: dwa stumpy w odstępie około sześciu cali, wysokie na 22 cale, z jednym sześciocalowym bailem, aż do dodania środkowego stumpu po 1775 roku. (Źródło: MCC, o historii przepisów)
- Zamiast jednej wartości przepis z 1744 roku podawał przedział od pięciu do sześciu uncji, a dopiero rewizja z 1774 roku zawęziła go do wąskiego zakresu od pięciu i pół do pięciu i trzech czwartych uncji. (Źródło: MCC, o historii przepisów)
- Over z czterech rzutów z 1744 roku obowiązywał do 1889 roku, kiedy zwiększono go do pięciu, a potem do sześciu rzutów, natomiast over z ośmiu rzutów był znacznie późniejszym i krótkotrwałym eksperymentem. (Źródło: ESPNcricinfo, The measurements of cricket)
- Kodeks dawał każdej drużynie sędziego i czynił ich osąd ostatecznym, więc zawodnik mógł zadać pytanie, ale musiał przyjąć każdą odpowiedź. (Źródło: MCC, o historii przepisów)
- Losowanie i popping crease były już w pierwszym kodeksie, ale LBW pojawiło się dopiero w 1774 roku, wraz z maksymalną szerokością kija, gdy do tego zmusił niezwykle szeroki kij. (Źródło: MCC, o historii przepisów)
- Pierwszy kodeks zawierał już dużą część podstawowego słownictwa krykieta, więc terminy takie jak over, No ball, losowanie i sędzia brzmią współcześnie, choć przepisy, w które je ujęto, uległy zmianom. (Źródło: ESPNcricinfo, The measurements of cricket)
- Tam, gdzie każdy duży mecz negocjowano w osobnych umowach, kodeks z 1744 roku pozwalał drużynom spotykać się na uzgodnionych zasadach bez wcześniejszych targów, a rolę tę później, na większą skalę, pełniły rewizje MCC. (Źródło: ESPNcricinfo, The measurements of cricket)

## Test 4: Rewizja z 1774 roku i założenie MCC

- Komitet szlachty i gentry z czołowych hrabstw krykietowych zebrał się w Star and Garter na Pall Mall i tam zrewidował kodeks, trzynaście lat przed powstaniem MCC i Lord's. (Źródło: ESPNcricinfo, The evolution of the lbw)
- Trzydzieści lat rzutów z odbiciem od ziemi pokazało, że odbijający może po prostu zasłonić stumpy ochraniaczem, więc w 1774 roku uznano go za out, jeśli rozmyślnie zatrzymał piłkę nogą. (Źródło: ESPNcricinfo, The evolution of the lbw)
- Pierwotny przepis wymagał od sędziego oceny zamiaru: odbijający był out tylko wtedy, gdy ustawił nogę na drodze piłki „z zamiarem” jej zatrzymania, więc piłka, która trafiła w ochraniacz podczas prawdziwego uderzenia, nie oznaczała out. (Źródło: ESPNcricinfo, The evolution of the lbw)
- W 1771 roku „Shock” White z Reigate wyszedł przeciwko Hambledon z piórem kija o pełnej szerokości wicketu, a protest, który po tym nastąpił, ustalił obowiązujący do dziś limit czterech i ćwierć cala. (Źródło: ESPNcricinfo, o ewolucji kija krykietowego)
- Na Artillery Ground Stevens posłał trzy piłki czysto między dwoma stumpami Smalla, nie ruszając baila, a niesprawiedliwość wicketu, przez który piłka może przejść, doprowadziła do wprowadzenia trzeciego stumpu. (Źródło: ESPNcricinfo, The evolution of the lbw)
- Hrabia Winchilsea i inni członkowie White Conduit chcieli miejsca mniej publicznego niż ich pole w Islington, więc ich płatny zawodnik Thomas Lord wydzierżawił teren w Marylebone, a klub powstał na nowo jako MCC. (Źródło: MCC, Our History)
- Boisko z 1787 roku leżało w Dorset Fields w Marylebone, zostało zabudowane w ciągu jednego pokolenia i dziś upamiętnia je Dorset Square; teren w St John's Wood pojawił się dopiero po dwóch kolejnych przeprowadzkach. (Źródło: MCC, Our History)
- Rosnące czynsze i kanał wytyczony przez drugie boisko zmusiły Lorda do dwóch kolejnych przeprowadzek, a on zabierał ze sobą własną darń na trzecie i ostatnie boisko, otwarte w 1814 roku. (Źródło: MCC, Our History)
- Sformułowanie MCC z 1788 roku przestało wymagać od sędziego czytania w myślach odbijającego i zamiast tego wymagało, by piłka odbiła się na linii, przesuwając LBW w stronę testu geometrycznego stosowanego do dziś. (Źródło: ESPNcricinfo, The evolution of the lbw)
- Od 1788 roku MCC publikowało i rewidowało przepisy, a inne kluby się do niego stosowały, więc prywatny londyński klub, a nie żaden organ publiczny, trzymał pióro prawodawcy gry przez następne dwa stulecia. (Źródło: MCC, Our History)

## Test 5: Single-wicket, mecze o stawkę i prosty kij

- Single-wicket stawiał przeciw sobie małe, dobrane drużyny, często po jednym do sześciu zawodników, przy jednym wickecie, przy czym każda drużyna kolejno odbijała i wychodziła w pole, aż jedna z nich miała wyższy wynik. (Źródło: Wisden Almanack, o krykiecie z jednym wicketem)
- Przy tak niewielu zawodnikach w polu uderzenie wykonane za popping crease nie dawało się wybiegać, co skłaniało odbijających do uderzania prosto i przed siebie i sprawiało, że gra opierała się głównie na drive'ach. (Źródło: Wisden Almanack, o krykiecie z jednym wicketem)
- Daleki od nowinki, single-wicket przyciągał najlepszych zawodników i największe zakłady w latach 40.–60. XVIII wieku, a mecze takie jak ten z 1748 roku należały do najważniejszych wydarzeń sezonu. (Źródło: Wisden Almanack, o krykiecie z jednym wicketem)
- Szlachta zawierała mecze, stawiając przeciw sobie duże sumy, od stu gwinei do tysiąca z każdej strony, a to pieniądze z zakładów, a nie z biletów wstępu, utrzymywały drużyny i boiska. (Źródło: Wisden Almanack, o mecenasach z XVIII wieku)
- Książę stworzył Prince of Wales's XI, sponsorował mecze i rozdawał nagrody z własnej szkatuły, będąc jednym z królewskich i arystokratycznych mecenasów, których pieniądze napędzały osiemnastowieczną grę. (Źródło: Wisden Almanack, o mecenasach z XVIII wieku)
- Dawne pióro kija było wygięte na zewnątrz przy dole, ponieważ piłka toczyła się po darni, a zakrzywiony kształt znacznie lepiej radził sobie z tym niskim rzutem niż pionowy kij. (Źródło: ESPNcricinfo, o ewolucji kija krykietowego)
- Kiedy bowlerzy tacy jak Lumpy Stevens zaczęli lądować piłką na długości, mogła ona wznosić się w stronę stumpów, a tylko prosty, pionowy kij pozwalał odbijającemu poradzić sobie z tym odbiciem i obronić wicket. (Źródło: ESPNcricinfo, o ewolucji kija krykietowego)
- Small zbudował swoją obronę wokół nowego pionowego kija, uchodził za pierwszego naprawdę naukowego odbijającego i sprzedawał sprzęt w sklepie, którego rymowana karta firmowa jest cytowana do dziś. (Źródło: John Nyren, The Young Cricketer's Tutor (1833))
- Rzuty na długości sprawiły, że blokowanie ochraniaczem i przeciskanie piłek przez bramkę z dwóch stumpów stały się realnym problemem, więc zmiana, która przekształciła kij, popchnęła też grę ku trzeciemu stumpowi i przepisowi o LBW. (Źródło: ESPNcricinfo, The evolution of the lbw)
- Prosty kij, wznosząca się piłka, trzeci stump i przepis o LBW razem nagradzały ocenę sytuacji, pracę nóg i dobór uderzeń, więc odbijający musiał teraz budować innings, zamiast zamachiwać się na wszystko. (Źródło: ESPNcricinfo, o ewolucji kija krykietowego)

Źródła: Wisden Almanack, ESPNcricinfo, materiały MCC i standardowe historie krykieta (Birley, A Social History of English Cricket; Altham & Swanton, A History of Cricket; Bowen, Cricket: A History of its Growth and Development) dla dat, nazwisk i punktów zwrotnych. To historia i ewolucja, a nie obecna administracja: pytanie o epokę, zmianę przepisu lub punkt zwrotny mieści się w zakresie, a pytanie o dzisiejsze rozgrywki, ranking lub osobę pełniącą urząd należy do Poziomów 4, 5 lub 6. Każde pytanie ma konkretne źródło. Pytania są opracowane na podstawie tych źródeł, a nie z nich skopiowane.

Rozwiąż testy: https://insporta.app/try?utm_source=book&utm_medium=referral