# Rozdział 9: Kibice, media i pieniądze

Piłka nożna · Rozdział 9: Kibice, media i pieniądze · Insporta Book (https://book.insporta.app/pl/football/interesting-facts/chapter-9-fans-media-money/)

Ludzie wokół gry: kultura trybun, kolekcjonerskie przedmioty i gry, pierwsze transmisje radiowe i telewizyjne, płace i prawa zawodników, sponsorzy na koszulkach i nazwy stadionów, piłkarze pomagający innym, totalizator i fantasy football, słynne słowa komentatorów oraz kibice w podróży.

## 9.91 Kultura trybun

Ultrasi, fanziny, dmuchane banany, Poznań, Celtic's Huddle i drewniane kołatki.

### Test 1: Kultura kibiców

- Grupy ultras rozprzestrzeniły się we włoskiej piłce w latach 70. XX wieku. (Źródło: AC Milan, 'La Fossa dei Leoni' (acmilan.com))
- Fanziny rozwinęły się w latach 80. XX wieku, gdy kibice zaczęli odpowiadać klubom i prasie. (Źródło: When Saturday Comes, 'About us' (wsc.co.uk))
- Kibice śpiewali jego nazwisko, trzymając wysoko nadmuchiwany owoc. (Źródło: Manchester City, 'The inflatable banana craze' i 'The Poznań' (mancity.com))
- Kibice w Anglii przejęli go po meczu Ligi Europy w 2010 roku. (Źródło: Lech Poznań, 'The Poznań' (lechpoznan.pl))
- Od połowy lat 90. XX wieku stał się stałym widokiem przed rozpoczęciem meczu. (Źródło: Celtic FC, 'The Huddle' (celticfc.com))
- Grzechotki często miały barwy klubowe. (Źródło: National Football Museum, 'Rattles and rosettes' (nationalfootballmuseum.com))
- Kibice Grimsby machali nadmuchiwanymi rybami, nawiązując do przemysłu portowego miasta. (Źródło: Manchester City, 'The inflatable banana craze' i 'The Poznań' (mancity.com))
- 1968, 1986, 1987/88 i 2010. (Źródło: Strony klubów o ich historii (acmilan.com, mancity.com, celticfc.com) i When Saturday Comes)
- Początek XX wieku, 1968 i 1995. (Źródło: Strony klubów o ich historii (acmilan.com, mancity.com, celticfc.com) i When Saturday Comes)
- Modę tę często wiąże się z bananem jednego z kibiców na meczu w 1987 roku. (Źródło: Manchester City, 'The inflatable banana craze' i 'The Poznań' (mancity.com))

## 9.92 Przedmioty kolekcjonerskie i gry

Naklejki Panini, Subbuteo, piłkarzyki, magazyn Shoot! i monety Esso.

### Test 1: Przedmioty kolekcjonerskie

- Firma czterech braci wydała pierwszy album piłkarski w 1961 roku. (Źródło: Panini Group, 'Our history' (panini.it))
- Od tamtej pory albumy ukazują się przy każdych mistrzostwach świata. (Źródło: Panini Group, 'Our history' (panini.it))
- Peter Adolph chciał nazwać ją „The Hobby”, ale nie mógł zarejestrować tej nazwy. (Źródło: National Football Museum, 'Subbuteo' (nationalfootballmuseum.com))
- Pierwsi zawodnicy byli płaskimi tekturowymi figurkami. (Źródło: National Football Museum, 'Subbuteo' (nationalfootballmuseum.com))
- W jego grze zabawkowej zawodnicy byli przymocowani do prętów obracanych ręcznie. (Źródło: UK Intellectual Property Office, patent Harolda Searlesa Thorntona (1921); National Football Museum)
- Match ukazał się w 1979 roku. (Źródło: Archiwum magazynu Shoot! (shoot.co.uk); magazyn Match)
- W zestawie znaleźli się zawodnicy powołani na mistrzostwa w Meksyku. (Źródło: The FA, '1970 World Cup coin collection' (englandfootball.com))
- 1921, 1947, 1961 i 1969. (Źródło: Historie Panini, Subbuteo i National Football Museum)
- 1961, 1970 i 1979. (Źródło: Historie Panini, Subbuteo i National Football Museum)
- Dzieci wymieniają się na podwórkach okrzykami „mam, mam, potrzebuję” przy każdych mistrzostwach świata. (Źródło: Panini Group, 'Our history' (panini.it))

## 9.93 Pierwsze transmisje radiowe i telewizyjne

Pierwszy komentarz, siatka „square one”, finał 1938 roku, pierwsze Match of the Day i Grandstand.

### Test 1: Transmisje piłkarskie

- Teddy Wakelam z BBC komentował mecz z Highbury. (Źródło: BBC, 'The first football commentary, 1927' i 'Match of the Day at 50' (bbc.co.uk))
- Drugi głos podawał numer kwadratu, w którym znajdowała się piłka. (Źródło: BBC, 'The first football commentary, 1927' i 'Match of the Day at 50' (bbc.co.uk))
- George Mutch strzelił rzut karny w ostatniej minucie dogrywki. (Źródło: The FA, '1938: the first FA Cup final shown live in full' (thefa.com))
- Liverpool wygrał 3:2, a mecz oglądało w BBC2 tylko około 20 000 osób. (Źródło: BBC, 'The first football commentary, 1927' i 'Match of the Day at 50' (bbc.co.uk))
- Mecze transmitowano do kilku krajów europejskich. (Źródło: FIFA, '1954: the first televised World Cup' (inside.fifa.com))
- Ukazywał się do 2007 roku i podawał wyniki z podziałem na klasy rozgrywek. (Źródło: BBC, 'Grandstand 1958-2007' (bbc.co.uk))
- BBC2 można było wtedy odbierać tylko w rejonie Londynu. (Źródło: BBC, 'The first football commentary, 1927' i 'Match of the Day at 50' (bbc.co.uk))
- 1927, 1938, 1954 i 1964. (Źródło: BBC, 'The first football commentary, 1927' i 'Match of the Day at 50' (bbc.co.uk))
- 1958, 1964 i 1974. (Źródło: BBC, 'Grandstand 1958-2007' (bbc.co.uk))
- Historycy wątpią w tę opowieść, ale pozostaje popularnym wyjaśnieniem. (Źródło: BBC, 'The first football commentary, 1927' i 'Match of the Day at 50' (bbc.co.uk))

## 9.94 Płace i prawa zawodników

Maksymalna płaca, 100 funtów Johnny'ego Haynesa, sprawa Eastham, związek zawodników i wyrok w sprawie Webstera.

### Test 1: Pensje i kontrakty zawodników

- Związek zawodników pod przewodnictwem Jimmy’ego Hilla zagroził strajkiem. (Źródło: Professional Footballers' Association, 'Our history' i 'The end of the maximum wage, 1961' (thepfa.com))
- Powiedział, że jego kapitan jest tyle wart, gdy tylko zniesiony zostanie limit. (Źródło: Fulham FC, 'Johnny Haynes, the first £100-a-week player' (fulhamfc.com))
- Podnoszono go stopniowo od czasu drugiej wojny światowej. (Źródło: Professional Footballers' Association, 'Our history' i 'The end of the maximum wage, 1961' (thepfa.com))
- Kluby nie mogły już bez końca zatrzymywać zawodnika bez kontraktu. (Źródło: The National Archives, 'Eastham v Newcastle United, 1963'; PFA)
- Później stał się Professional Footballers’ Association. (Źródło: Professional Footballers' Association, 'Our history' i 'The end of the maximum wage, 1961' (thepfa.com))
- Artykuł 17 przepisów FIFA pozwala zawodnikowi wcześniej rozwiązać kontrakt za zapłatą odszkodowania. (Źródło: FIFA, Regulations on the Status and Transfer of Players, art. 17; Court of Arbitration for Sport, orzeczenie w sprawie Webstera (2008))
- Hill został później trenerem i prezenterem telewizyjnym. (Źródło: Professional Footballers' Association, 'Our history' i 'The end of the maximum wage, 1961' (thepfa.com))
- 1907, 1961, 1963 i 2006. (Źródło: Professional Footballers' Association, 'Our history' i 'The end of the maximum wage, 1961' (thepfa.com))
- 1901, 1947 i 1958. (Źródło: Professional Footballers' Association, 'Our history' i 'The end of the maximum wage, 1961' (thepfa.com))
- Haynes był kapitanem Fulham i reprezentacji Anglii. (Źródło: Fulham FC, 'Johnny Haynes, the first £100-a-week player' (fulhamfc.com))

## 9.95 Sponsorzy na koszulkach

Jeleń Jägermeistera, Liverpool i Hitachi, Sharp, Zanussi, JVC i pierwszy sponsor Athleticu.

### Test 1: Sponsoring na koszulkach

- Zmienili swój herb, aby pasował do logo sponsora. (Źródło: Eintracht Braunschweig, 'Jägermeister: der erste Trikotsponsor' (eintracht.com))
- Sponsorem była japońska firma Hitachi. (Źródło: Liverpool FC, 'Hitachi: the first shirt sponsor in English top flight' (liverpoolfc.com))
- Była to jedna z najdłuższych umów koszulkowych w angielskiej piłce. (Źródło: Manchester United, 'Sharp shirts 1982-2000' (manutd.com))
- Zanussi produkowało sprzęt kuchenny. (Źródło: Real Madrid, 'Zanussi, el primer patrocinador' (realmadrid.com))
- Nazwa baskijskiej rafinerii ropy pojawiła się w sezonie jubileuszu 110-lecia klubu. (Źródło: Athletic Club, 'Petronor, the first sponsor on the shirt' (athletic-club.eus))
- JVC pozostało na koszulce do 1999 roku. (Źródło: Arsenal FC, 'JVC 1981' (arsenal.com))
- Reklamy były zabronione, ale herb był dozwolony. (Źródło: Eintracht Braunschweig, 'Jägermeister: der erste Trikotsponsor' (eintracht.com))
- 1973, 1979, 1981 i 1982. (Źródło: Historie klubów: eintracht.com, liverpoolfc.com, arsenal.com, manutd.com, realmadrid.com, athletic-club.eus)
- 1982, 1999 i 2008. (Źródło: Historie klubów: eintracht.com, liverpoolfc.com, arsenal.com, manutd.com, realmadrid.com, athletic-club.eus)
- Jeleń z krzyżem między porożem to logo likieru. (Źródło: Eintracht Braunschweig, 'Jägermeister: der erste Trikotsponsor' (eintracht.com))

## 9.96 Co kryje się w nazwie stadionu

Fußball Arena München, Reebok, Signal Iduna Park, Amex, King Power i bet365.

### Test 1: Prawa do nazw stadionów

- Klub i sponsor uzgadniają na te mecze neutralną nazwę. (Źródło: UEFA, 'Stadium naming rules in UEFA competitions' (uefa.com); FC Bayern (fcbayern.com))
- Firma produkująca odzież sportową miała korzenie w okolicach Bolton. (Źródło: Bolton Wanderers, 'The Reebok Stadium' (bwfc.co.uk))
- Ubezpieczyciel ma siedzibę w Dortmundzie. (Źródło: Borussia Dortmund, 'SIGNAL IDUNA PARK' (bvb.de))
- Został otwarty w 2011 roku jako Juventus Stadium. (Źródło: Juventus, 'Allianz Stadium' (juventus.com))
- Firma bukmacherska należy do właścicieli klubu. (Źródło: Stoke City, 'bet365 Stadium' (stokecityfc.com))
- Sieć sklepów wolnocłowych należała do właścicieli klubu. (Źródło: Leicester City, 'King Power Stadium' (lcfc.com))
- Firma kartowa ma duże biuro w tym mieście. (Źródło: Brighton & Hove Albion, 'The Amex' (brightonandhovealbion.com))
- 1997, 2005, 2011, 2016 i 2017. (Źródło: Strony klubów o stadionach: bwfc.co.uk, bvb.de, lcfc.com, brightonandhovealbion.com, stokecityfc.com, juventus.com)
- 1974, 1997 i 2002. (Źródło: Strony klubów o stadionach: bwfc.co.uk, bvb.de, lcfc.com, brightonandhovealbion.com, stokecityfc.com, juventus.com)
- To samo dotyczy innych stadionów ze sponsorską nazwą w Europie. (Źródło: UEFA, 'Stadium naming rules in UEFA competitions' (uefa.com); FC Bayern (fcbayern.com))

## 9.97 Pomoc społecznościom

Common Goal, szkolne posiłki Rashforda, Soccer Aid, Mistrzostwa Świata Bezdomnych i Dzieci Ulicy, Mané i Drogba.

### Test 1: Piłka nożna i działalność charytatywna

- Założyli go Robbie Williams i Jonathan Wilkes. (Źródło: Soccer Aid for UNICEF, 'History' (socceraid.org.uk))
- Odbył się przed mistrzostwami świata w Republice Południowej Afryki. (Źródło: Street Child World Cup, 'About' (streetchildunited.org))
- Znów odbył się tuż przed mistrzostwami świata. (Źródło: Street Child World Cup, 'About' (streetchildunited.org))
- Schmied redagował gazetę uliczną sprzedawaną przez osoby bezdomne. (Źródło: Homeless World Cup Foundation, 'Founders Mel Young and Harald Schmied' (homelessworldcup.org))
- To wieś, w której się wychował. (Źródło: Liverpool FC, 'Sadio Mané's hospital in Bambali' (liverpoolfc.com))
- Przekazał na ten projekt swoje wynagrodzenie od sponsorów. (Źródło: Didier Drogba Foundation (fondationdidierdrogba.org); Chelsea FC)
- Przekazał swoją premię na sfinansowanie operacji dla 23 dzieci. (Źródło: Komunikaty Arsenal FC i DFB o darowiźnie Mesuta Özila podczas mistrzostw świata 2014 (arsenal.com; dfb.de))
- 2003, 2006, 2010 i 2014. (Źródło: Historie Common Goal, Soccer Aid, Homeless World Cup i Street Child United)
- 2006, 2014 i 2021. (Źródło: Historie Common Goal, Soccer Aid, Homeless World Cup i Street Child United)
- Odbył się we wrześniu 2003 roku. (Źródło: Homeless World Cup Foundation, 'Our story' (homelessworldcup.org))

## 9.98 Totalizator, fantasy i gry wideo

Littlewoods, Fantasy Football League, FPL, Championship Manager, Sensible Soccer i EA Sports FC.

### Test 1: Totalizator i gry

- Miliony osób co tydzień wypełniały jego kupony. (Źródło: Historia Littlewoods Pools; National Football Museum, 'The football pools' (nationalfootballmuseum.com))
- Prowadzili go Frank Skinner i David Baddiel. (Źródło: BBC, 'Fantasy Football League' (1994); Premier League, 'Fantasy Premier League' (fantasy.premierleague.com))
- Ma teraz miliony graczy na całym świecie. (Źródło: BBC, 'Fantasy Football League' (1994); Premier League, 'Fantasy Premier League' (fantasy.premierleague.com))
- Ich studio, Sports Interactive, stworzyło później Football Managera. (Źródło: Sports Interactive, 'Our history' (sigames.com))
- Umowa licencyjna z FIFA wygasła po trzydziestu latach. (Źródło: Electronic Arts, 'EA SPORTS FC' (ea.com); Konami, 'Pro Evolution Soccer' (konami.com))
- Znana była z maleńkich zawodników widzianych z góry. (Źródło: Historia Sensible Software; National Videogame Museum (thenvm.org))
- W Japonii nazywała się Winning Eleven. (Źródło: Electronic Arts, 'EA SPORTS FC' (ea.com); Konami, 'Pro Evolution Soccer' (konami.com))
- 1923, 1992, 1994, 2002 i 2023. (Źródło: Dane wydawców o premierach: ea.com, sigames.com, konami.com)
- 1992, 1993 i 2001. (Źródło: Dane wydawców o premierach: ea.com, sigames.com, konami.com)
- Seria remisów z wynikami bramkowymi mogła przynieść fortunę. (Źródło: Historia Littlewoods Pools; National Football Museum, 'The football pools' (nationalfootballmuseum.com))

## 9.99 Słynne słowa komentatorów

Lillelien w 1981 roku, kosmiczny latawiec, Agüerooooo, Crazy Gang i „It's up for grabs now”.

### Test 1: Słynne komentarze

- Wymienił znane brytyjskie nazwiska, od lorda Nelsona po Margaret Thatcher. (Źródło: NRK, 'Lillelien: Your boys took a hell of a beating' (nrk.no, 1981))
- „Barrilete cósmico” stało się jednym z najsłynniejszych okrzyków komentatorskich w języku hiszpańskim. (Źródło: Archiwa AFA i Radio Uruguay, 'Barrilete cósmico' (1986))
- Manchester City strzelił dwie bramki w doliczonym czasie gry w ostatniej kolejce. (Źródło: Sky Sports, 'Agüerooooo: Martin Tyler's call, 2012' (skysports.com))
- Tak nazywał stylową drużynę Liverpoolu. (Źródło: BBC, 'John Motson's greatest lines' (bbc.co.uk))
- Arsenal zdobył mistrzostwo w 1989 roku w ostatni wieczór sezonu. (Źródło: ITV Sport, '1989: Brian Moore and Arsenal at Anfield' (itv.com))
- Lee strzelił bramkę dla Derby przeciwko swojemu dawnemu klubowi, Manchesterowi City. (Źródło: BBC, 'Barry Davies: Interesting... very interesting' (bbc.co.uk, 1974))
- Norwegia wygrała mecz eliminacji mistrzostw świata 2:1 w Oslo. (Źródło: NRK, 'Lillelien: Your boys took a hell of a beating' (nrk.no, 1981))
- 1966, 1981, 1986, 1989 i 2012. (Źródło: Archiwa BBC, ITV, NRK i Sky Sports)
- 1988, 1989 i 2012. (Źródło: Archiwa BBC, ITV, NRK i Sky Sports)
- Tyler komentował dla Sky od początku Premier League. (Źródło: Sky Sports, 'Agüerooooo: Martin Tyler's call, 2012' (skysports.com))

## 9.100 Kibice w podróży

Fan Fests, Roligans, schludne trybuny Japończyków, medal Irlandii, Viking clap i Walia w 2016 roku.

### Test 1: Kibice na turniejach

- Wielkie ekrany w centrach miast przyciągnęły miliony ludzi bez biletów. (Źródło: FIFA, 'FIFA Fan Fest: from 2006 to today' (fifa.com))
- „Rolig” po duńsku znaczy „spokojny”, co jest grą słów z „hooligans”. (Źródło: Dansk Boldspil-Union, 'Roligans' (dbu.dk))
- Zawodnicy zostawili też swoją szatnię w idealnej czystości. (Źródło: Japan Football Association i FIFA, 'Japan fans clean up' (fifa.com, 2018 i 2022))
- Chwalono ich za dobry humor w całej Francji. (Źródło: Football Association of Ireland, 'Paris honours Irish fans, Euro 2016' (fai.ie))
- Przyśpiewka stała się jedną z piosenek lata. (Źródło: Irish Football Association, 'Euro 2016: the Green and White Army' (irishfa.com); UEFA)
- Kibice śpiewali, że nie chcą wracać do domu. (Źródło: Football Association of Wales, 'Don't take me home, Euro 2016' (faw.cymru))
- Pokój również zostawiono w idealnej czystości. (Źródło: Japan Football Association i FIFA, 'Japan fans clean up' (fifa.com, 2018 i 2022))
- 1986, 2006, 2016 i 2022. (Źródło: UEFA, FIFA i dane federacji o kibicach na turniejach)
- 11 czerwca, 27 czerwca i 1 lipca 2016 roku. (Źródło: UEFA, FIFA i dane federacji o kibicach na turniejach)
- Klaskanie rozbrzmiewało na stadionach całej Francji. (Źródło: Football Association of Iceland, 'The Viking clap' (ksi.is); UEFA Euro 2016)

Źródła: Wyłącznie źródła pierwotne i oficjalne, bez cytowania Wikipedii: własne historie klubów i federacji, BBC i inni nadawcy, PFA, wydawcy oraz własne strony organizacji charytatywnych.

Rozwiąż testy: https://insporta.app/try?utm_source=book&utm_medium=referral