# Początki i pierwsze lata · Triathlon, Poziom 9: Mistrz

Triathlon · Poziom 9: Mistrz · Insporta Book (https://book.insporta.app/pl/triathlon/level-9/origins-and-the-early-years/)

Początki i pierwsze lata: 100 faktów, 10 testów.

Jak zaczęła się dyscyplina: Mission Bay 1974, narodziny IRONMAN, pierwsze lata boomu i telewizja, przeniesienie zawodów na Kona, Julie Moss i rok 1982, triathlon w Europie, dystans standardowy i pierwsze mistrzostwa świata, pierwsi pionierzy technologii, Wielka Czwórka i Iron War.

## Test 1: Mission Bay, 1974

- Wydarzenie odbyło się 25 września 1974 roku w Mission Bay. (Źródło: Tinley, Triathlon: A Personal History (2008))
- Johnstone i Shanahan, obaj członkowie San Diego Track Club, połączyli swoje pomysły w jedną imprezę. (Źródło: Tinley, Triathlon: A Personal History (2008))
- Trasę wytyczono wokół Fiesta Island w Mission Bay. (Źródło: Tinley, Triathlon: A Personal History (2008))
- Około 46 zawodników wzięło udział w pierwszych zawodach. (Źródło: Tinley, Triathlon: A Personal History (2008))
- Zamiast trzech pojedynczych etapów wyścig kilkakrotnie przełączał się między bieganiem, jazdą na rowerze i pływaniem. (Źródło: Tinley, Triathlon: A Personal History (2008))
- John Collins i jego żona Judy ścigali się w Mission Bay; w 1978 roku stworzył zawody Ironman. (Źródło: IRONMAN, History of the IRONMAN World Championship (ironman.com))
- Były to jedne z pierwszych zawodów reklamowanych w USA jako „triathlon” i zainspirowały Collinsa do stworzenia zawodów Ironman. (Źródło: Tinley, Triathlon: A Personal History (2008))
- Francuskie imprezy z początku XX wieku, nazywane czasem „les trois sports”, łączyły bieganie, kolarstwo i etap w wodzie. (Źródło: World Triathlon, History of the sport (triathlon.org))
- San Diego Track Club wsparł te zawody, które wyrosły z treningu uzupełniającego jego członków. (Źródło: Tinley, Triathlon: A Personal History (2008))
- Wyścig zaczął się jako zabawny sposób dla biegaczy na trening uzupełniający i sprawdzenie się w innych dyscyplinach. (Źródło: Tinley, Triathlon: A Personal History (2008))

## Test 2: Narodziny IRONMAN

- Pierwszy Ironman odbył się 18 lutego 1978 roku. (Źródło: IRONMAN, History of the IRONMAN World Championship (ironman.com))
- Collins był komandorem US Navy stacjonującym w Honolulu. (Źródło: IRONMAN, History of the IRONMAN World Championship (ironman.com))
- Podczas wieczoru wręczania nagród zawodnicy spierali się, która dyscyplina daje najlepiej wytrenowanych sportowców; Collins zaproponował połączenie trzech wyspowych wyścigów. (Źródło: IRONMAN, History of the IRONMAN World Championship (ironman.com))
- Wystartowało piętnastu mężczyzn, a ukończyło dwunastu. (Źródło: IRONMAN, History of the IRONMAN World Championship (ironman.com))
- Dwunastu z piętnastu startujących dotarło do mety. (Źródło: IRONMAN, History of the IRONMAN World Championship (ironman.com))
- Gordon Haller, specjalista łączności w marynarce wojennej, wygrał z czasem 11:46:58. (Źródło: IRONMAN, History of the IRONMAN World Championship (ironman.com))
- Haller ukończył zawody z czasem 11:46:58. (Źródło: IRONMAN, History of the IRONMAN World Championship (ironman.com))
- Instrukcja brzmiała: „Pływaj 2,4 mili! Jedź na rowerze 112 mil! Biegnij 26,2 mili! Chwal się do końca życia!” (Źródło: IRONMAN, History of the IRONMAN World Championship (ironman.com))
- Collins ogłosił, że ten, kto ukończy zawody pierwszy, zostanie nazwany „the Iron Man”. (Źródło: IRONMAN, History of the IRONMAN World Championship (ironman.com))
- Nie było stref odświeżania jak dziś; każdy zawodnik polegał na własnej ekipie wsparcia. (Źródło: IRONMAN, History of the IRONMAN World Championship (ironman.com))

## Test 3: 1979–1980: od ciekawostki do telewizji

- Lyn Lemaire, kolarka z Bostonu, ukończyła zawody w 1979 roku na piątym miejscu w klasyfikacji generalnej. (Źródło: IRONMAN, History of the IRONMAN World Championship (ironman.com))
- Ukończyła zawody na piątym miejscu w klasyfikacji generalnej wśród niewielkiej stawki. (Źródło: IRONMAN, History of the IRONMAN World Championship (ironman.com))
- Tom Warren, właściciel baru w San Diego, wygrał w 1979 roku. (Źródło: IRONMAN, History of the IRONMAN World Championship (ironman.com))
- Sztormowa pogoda zmusiła do przesunięcia startu o dzień. (Źródło: IRONMAN, History of the IRONMAN World Championship (ironman.com))
- Artykuł McDermotta w Sports Illustrated sprawił, że setki zawodników pytały o możliwość startu. (Źródło: McDermott, Sports Illustrated, maj 1979)
- W 1980 roku stawka urosła do około 108 startujących. (Źródło: IRONMAN, History of the IRONMAN World Championship (ironman.com))
- Program ABC's Wide World of Sports zaczął relacjonować wyścig w 1980 roku. (Źródło: IRONMAN, History of the IRONMAN World Championship (ironman.com))
- Dave Scott wygrał z czasem 9:24:33, prawie dwie godziny szybciej niż poprzedni rekord. (Źródło: IRONMAN, History of the IRONMAN World Championship (ironman.com))
- Robin Beck była zwyciężczynią wśród kobiet w 1980 roku. (Źródło: IRONMAN, History of the IRONMAN World Championship (ironman.com))
- Collins przekazał imprezę właścicielowi centrum fitness Nautilus Hankowi Grundmanowi i jego żonie Valerie Silk. (Źródło: IRONMAN, History of the IRONMAN World Championship (ironman.com))

## Test 4: Przeniesienie zawodów na Kona i lata Silk

- Wyścig w 1981 roku był pierwszym na Big Island, z bazą w Kailua-Kona. (Źródło: IRONMAN, History of the IRONMAN World Championship (ironman.com))
- Rosnąca liczba uczestników i duży ruch wokół Honolulu budziły obawy o bezpieczeństwo i zezwolenia. (Źródło: IRONMAN, History of the IRONMAN World Championship (ironman.com))
- W Kailua-Kona znajdują się start pływacki w zatoce i meta przy Ali'i Drive. (Źródło: IRONMAN, History of the IRONMAN World Championship (ironman.com))
- John Howard, kolarz olimpijski, wygrał pierwszą edycję w Kona. (Źródło: IRONMAN, History of the IRONMAN World Championship (ironman.com))
- Linda Sweeney była mistrzynią wśród kobiet w 1981 roku. (Źródło: IRONMAN, History of the IRONMAN World Championship (ironman.com))
- Valerie Silk kierowała wyścigiem od początku lat 80. i rozwinęła go w imprezę globalną. (Źródło: IRONMAN, History of the IRONMAN World Championship (ironman.com))
- Okulista James Gills wykupił prawa i założył World Triathlon Corporation. (Źródło: IRONMAN, History of the IRONMAN World Championship (ironman.com))
- WTC była właścicielem marki Ironman i zawodów od 1990 roku. (Źródło: IRONMAN, History of the IRONMAN World Championship (ironman.com))
- Queen Ka'ahumanu Highway przecina czarne pola lawy, które promieniują ciepłem i kanalizują boczne wiatry. (Źródło: IRONMAN, History of the IRONMAN World Championship (ironman.com))
- W miarę jak licencjonowane zawody Ironman rozprzestrzeniały się za granicą, większość miejsc przydzielano przez sloty kwalifikacyjne, plus niewielką loterię. (Źródło: IRONMAN, History of the IRONMAN World Championship (ironman.com))

## Test 5: 1982: Julie Moss i dwa zawody IRONMAN

- Prowadząc blisko mety, Moss wielokrotnie upadała i czołgała się ku linii na żywo w telewizji. (Źródło: IRONMAN, History of the IRONMAN World Championship (ironman.com))
- Kathleen McCartney wyprzedziła ją na ostatnich metrach i wygrała. (Źródło: IRONMAN, History of the IRONMAN World Championship (ironman.com))
- McCartney ukończyła zawody z przewagą 29 sekund. (Źródło: IRONMAN, History of the IRONMAN World Championship (ironman.com))
- Moss wystartowała w ramach studiów z fizjologii wysiłku, a nie jako wytrenowana zawodniczka zawodowa. (Źródło: IRONMAN, History of the IRONMAN World Championship (ironman.com))
- Mark Allen wskazał tę transmisję jako inspirację; później ożenił się z Moss. (Źródło: IRONMAN, History of the IRONMAN World Championship (ironman.com))
- Termin przeniesiono na październik od 1982 roku, więc odbyły się edycje lutowa i październikowa. (Źródło: IRONMAN, History of the IRONMAN World Championship (ironman.com))
- Dave Scott wygrał edycję z października 1982 roku, swój drugi tytuł. (Źródło: IRONMAN, History of the IRONMAN World Championship (ironman.com))
- Julie Leach wygrała wyścig kobiet w październiku 1982 roku. (Źródło: IRONMAN, History of the IRONMAN World Championship (ironman.com))
- Ingraham i Welch upadli blisko linii i dopełzli na czwarte i piąte miejsce, nawiązując do mety Moss z 1982 roku. (Źródło: IRONMAN, History of the IRONMAN World Championship (ironman.com))
- Obraz odmowy poddania się stał się kluczowy dla atrakcyjności zawodów Ironman dla zwykłych sportowców. (Źródło: IRONMAN, History of the IRONMAN World Championship (ironman.com))

## Test 6: Triathlon trafia do Europy

- Nicea zorganizowała swój pierwszy międzynarodowy triathlon w 1982 roku i stała się jednym z kluczowych wczesnych wyścigów zawodowych. (Źródło: Tinley, Triathlon: A Personal History (2008))
- Allen wygrał w Nicei dziesięć razy, co jest rekordem, który ukształtował jego reputację przed zwycięstwami w Kona. (Źródło: Tinley, Triathlon: A Personal History (2008))
- Nicea przyciągała najlepszych zawodników nagrodami pieniężnymi i transmisjami, gdy niewiele wyścigów to oferowało. (Źródło: Tinley, Triathlon: A Personal History (2008))
- W Roth odbywał się Ironman Europe od 1988 do 2001 roku. (Źródło: Challenge Roth, History (challenge-roth.com))
- Rodzina Walchshoferów zakończyła licencję i uruchomiła Challenge Roth pod własną marką. (Źródło: Challenge Roth, History (challenge-roth.com))
- Embrunman w departamencie Hautes-Alpes odbywa się od 1984 roku i słynie z górskiej trasy kolarskiej. (Źródło: Embrunman, History (embrunman.com))
- W Zofingen od 1989 roku odbywa się duathlon długodystansowy, później mistrzostwa świata Powerman. (Źródło: Powerman Zofingen, History (powerman.ch))
- Ironman Lanzarote rozpoczął się w 1992 roku i słynie z wiatru i wulkanicznego terenu. (Źródło: IRONMAN, History of the IRONMAN World Championship (ironman.com))
- Nicea gości IRONMAN France od 2005 roku, wykorzystując swoją długą tradycję triathlonową. (Źródło: IRONMAN, History of the IRONMAN World Championship (ironman.com))
- Wyścigi takie jak Nicea, Roth i Embrun rozwijały się jako niezależne imprezy z własną publicznością i charakterem. (Źródło: Tinley, Triathlon: A Personal History (2008))

## Test 7: Dystans standardowy i pierwsze mistrzostwa świata

- Jim Curl i Carl Thomas założyli USTS, organizując krótsze wyścigi w całym kraju. (Źródło: Tinley, Triathlon: A Personal History (2008))
- Curl i Thomas stworzyli pierwszą krajową serię krótkich triathlonów. (Źródło: Tinley, Triathlon: A Personal History (2008))
- USTS spopularyzował dystans, który stał się standardowy (później olimpijski). (Źródło: Tinley, Triathlon: A Personal History (2008))
- ITU powstała na kongresie w Awinionie w 1989 roku. (Źródło: World Triathlon, History of the sport (triathlon.org))
- Mark Allen wygrał inauguracyjny tytuł mistrza świata w Awinionie. (Źródło: World Triathlon, History of the sport (triathlon.org))
- Nowozelandka Erin Baker wygrała pierwszy tytuł mistrzyni świata kobiet. (Źródło: World Triathlon, History of the sport (triathlon.org))
- Kanadyjczyk Les McDonald kierował ITU od 1989 do 2008 roku. (Źródło: World Triathlon, History of the sport (triathlon.org))
- Drafting dozwolono w elitarnych zawodach ITU od 1995 roku, co ukształtowało format olimpijski. (Źródło: World Triathlon, History of the sport (triathlon.org))
- Wyścig trwający poniżej dwóch godzin pasuje do olimpijskiego harmonogramu i telewizji. (Źródło: World Triathlon, History of the sport (triathlon.org))
- Seria Pucharu Świata ruszyła w 1991 roku, dając elitarnym zawodnikom regularny międzynarodowy cykl. (Źródło: World Triathlon, History of the sport (triathlon.org))

## Test 8: Pierwsi pionierzy technologii

- Pianka Quintana Roo Empfielda była pierwszą zbudowaną dla triathlonistów. (Źródło: Tinley, Triathlon: A Personal History (2008))
- Superform Empfielda miał stromy kąt siodła zaprojektowany z myślą o pozycji aerodynamicznej. (Źródło: Tinley, Triathlon: A Personal History (2008))
- Przesunięcie kolarza do przodu utrzymuje otwarty kąt w biodrze przy niskiej pozycji na lemondce. (Źródło: Tinley, Triathlon: A Personal History (2008))
- Lennon, trener narciarski, zaprojektował lemondki sprzedawane przez Scotta. (Źródło: Tinley, Triathlon: A Personal History (2008))
- LeMond użył lemondki w ostatniej jeździe na czas, by odwrócić przewagę Laurenta Fignona. (Źródło: Oficjalna historia Tour de France (letour.fr))
- Pedał zatrzaskowy Look, używany przez Bernarda Hinaulta, zastąpił w wyścigach toeclipsy. (Źródło: Look Cycle, History (lookcycle.com))
- Polar wprowadził bezprzewodowy pomiar tętna na początku lat 80. (Źródło: Polar, History (polar.com))
- Korba SRM Schoberera była pierwszym szeroko stosowanym miernikiem mocy w kolarstwie. (Źródło: SRM, History (srm.de))
- Przewaga wyporności skłoniła organizatorów do regulowania stosowania pianek w zależności od temperatury wody i grubości. (Źródło: World Triathlon, History of the sport (triathlon.org))
- Pierwsi zawodnicy używali standardowych rowerów szosowych, często z toeclipsami i bez wyposażenia aerodynamicznego. (Źródło: IRONMAN, History of the IRONMAN World Championship (ironman.com))

## Test 9: Wielka Czwórka lat 80.

- Ta czwórka dominowała w triathlonie zawodowym przez całą dekadę. (Źródło: Tinley, Triathlon: A Personal History (2008))
- Dave Scott był znany po prostu jako „The Man”. (Źródło: Tinley, Triathlon: A Personal History (2008))
- Allen był nazywany „The Grip” za mentalną kontrolę nad wyścigami. (Źródło: Tinley, Triathlon: A Personal History (2008))
- Niestrudzona jazda Moliny przyniosła mu przydomek „The Terminator”. (Źródło: Tinley, Triathlon: A Personal History (2008))
- Molina wygrał mistrzostwa świata Ironman w 1988 roku. (Źródło: IRONMAN, History of the IRONMAN World Championship (ironman.com))
- Tinley wygrał wyścig w lutym 1982 roku i ponownie w 1985 roku. (Źródło: IRONMAN, History of the IRONMAN World Championship (ironman.com))
- Dave Scott wygrał sześć tytułów mistrza świata Ironman w latach 1980–1987. (Źródło: IRONMAN, History of the IRONMAN World Championship (ironman.com))
- Ich pojedynki uczyniły z triathlonu sport zawodowy ze sponsorami i relacjami medialnymi. (Źródło: Tinley, Triathlon: A Personal History (2008))
- Tinley został pisarzem i naukowcem, publikując prace o historii dyscypliny. (Źródło: Tinley, Triathlon: A Personal History (2008))
- Kalifornia, zwłaszcza okolice San Diego, była centrum wczesnego triathlonu zawodowego. (Źródło: Tinley, Triathlon: A Personal History (2008))

## Test 10: Iron War, 1989

- Allen i Scott ścigali się obok siebie przez prawie cały dzień. (Źródło: Fitzgerald, Iron War (2011))
- Byli razem przez cały etap rowerowy i większość maratonu, aż Allen odskoczył na ostatnich milach. (Źródło: Fitzgerald, Iron War (2011))
- Allen ukończył zawody z czasem 8:09:15, rekordem trasy. (Źródło: IRONMAN, History of the IRONMAN World Championship (ironman.com))
- Scott ukończył z czasem 8:10:13, 58 sekund później. (Źródło: IRONMAN, History of the IRONMAN World Championship (ironman.com))
- Maraton Allena w czasie 2:40:04 przez wiele lat pozostawał rekordem biegu w Kona. (Źródło: IRONMAN, History of the IRONMAN World Championship (ironman.com))
- Allen przyspieszył na podbiegu Palani na ostatnich milach, a Scott nie zdołał odpowiedzieć. (Źródło: Fitzgerald, Iron War (2011))
- Allen sześć razy próbował wygrać w Kona i przegrywał, zanim nastąpił przełom. (Źródło: Fitzgerald, Iron War (2011))
- Książka Fitzgeralda z 2011 roku opowiada historię tego wyścigu i obu zawodników. (Źródło: Fitzgerald, Iron War (2011))
- Allen wygrał pięć razy z rzędu w latach 1989–1993 i po raz szósty w 1995 roku. (Źródło: IRONMAN, History of the IRONMAN World Championship (ironman.com))
- Scott zajął drugie miejsce za Gregiem Welchem, co było znakomitym wynikiem w wieku 40 lat. (Źródło: IRONMAN, History of the IRONMAN World Championship (ironman.com))

Źródła: Oficjalne historie i wyniki IRONMAN, World Triathlon i MKOl oraz ugruntowane opracowania historii dyscypliny

Rozwiąż testy: https://insporta.app/try?utm_source=book&utm_medium=referral