Mechanizmy adaptacji treningowej

Pojemność minutowa serca jest równa tętnu pomnożonemu przez objętość wyrzutową, czyli krew wyrzucaną przez lewą komorę z każdym uderzeniem.

Źródło: Kenney, Wilmore & Costill, Physiology of Sport and Exercise (wyd. 8) · wiedza

Ekblom i Hermansen (1968) zmierzyli maksymalną pojemność minutową serca bliską 40 L/min u elitarnych zawodników wytrzymałościowych, około dwukrotnie wyższą niż u osób niewytrenowanych.

Źródło: Ekblom & Hermansen, J Appl Physiol 1968 · wiedza

Maksymalne tętno prawie nie zmienia się pod wpływem treningu, więc dodatkowa pojemność minutowa pochodzi niemal wyłącznie z większej objętości wyrzutowej.

Źródło: Kenney, Wilmore & Costill, Physiology of Sport and Exercise (wyd. 8) · wiedza

Komora napełniająca się większą ilością krwi jest bardziej rozciągnięta i kurczy się silniej, więc objętość wyrzutowa rośnie wraz z powrotem żylnym.

Źródło: Kenney, Wilmore & Costill, Physiology of Sport and Exercise (wyd. 8) · wiedza

Klasyczne odkrycie to plateau objętości wyrzutowej przy około 40–60% VO₂max u osób niewytrenowanych; dalszy wzrost pojemności minutowej wynika ze wzrostu tętna.

Źródło: Kenney, Wilmore & Costill, Physiology of Sport and Exercise (wyd. 8) · wiedza

Gledhill (1994) stwierdził, że objętość wyrzutowa nadal rosła aż do wysiłku maksymalnego u elitarnych zawodników wytrzymałościowych, czemu sprzyjało szybsze napełnianie komór.

Źródło: Gledhill, Cox & Jamnik, Med Sci Sports Exerc 1994 · wiedza

Zapotrzebowanie na tlen przy stałym tempie prawie się nie zmienia; większa objętość wyrzutowa zapewnia tę samą pojemność minutową przy mniejszej liczbie uderzeń.

Źródło: Kenney, Wilmore & Costill, Physiology of Sport and Exercise (wyd. 8) · zastosowanie

W pozycji pionowej grawitacja gromadzi krew w nogach i obniża powrót żylny; w poziomej więcej krwi dociera do serca i bardziej je wypełnia.

Źródło: Kenney, Wilmore & Costill, Physiology of Sport and Exercise (wyd. 8) · zastosowanie

Różnica tętniczo-żylna zawartości tlenu to ilość tlenu pobieranego z krwi podczas jej przepływu przez tkanki.

Źródło: Kenney, Wilmore & Costill, Physiology of Sport and Exercise (wyd. 8) · wiedza

Maksymalne tętno jest w dużej mierze zdeterminowane wiekiem i pozostaje takie samo lub spada o kilka uderzeń pod wpływem treningu; przyrost wynikał z objętości wyrzutowej i ekstrakcji tlenu.

Źródło: Kenney, Wilmore & Costill, Physiology of Sport and Exercise (wyd. 8) · zastosowanie

Podczas długotrwałego, jednostajnego wysiłku, zwłaszcza w upale, tętno stopniowo rośnie, a objętość wyrzutowa spada.

Źródło: Kenney, Wilmore & Costill, Physiology of Sport and Exercise (wyd. 8) · wiedza

Tętno rośnie, by zrównoważyć spadającą objętość wyrzutową, dzięki czemu pojemność minutowa serca jest z grubsza utrzymana.

Źródło: Kenney, Wilmore & Costill, Physiology of Sport and Exercise (wyd. 8) · wiedza

Klasyczny pogląd jest taki, że pocenie się zmniejsza objętość osocza, a więcej krwi trafia do skóry, więc mniej jej wraca, by napełnić serce.

Źródło: Kenney, Wilmore & Costill, Physiology of Sport and Exercise (wyd. 8) · wiedza

W swoim przeglądzie z 2001 roku argumentowali, że wzrost tętna napędzany temperaturą ciała skraca czas napełniania komory, obniżając objętość wyrzutową.

Źródło: Coyle & Gonzalez-Alonso, Exerc Sport Sci Rev 2001 · wiedza

Upał zwiększa przepływ krwi przez skórę i temperaturę ciała, a odwodnienie zmniejsza objętość osocza; oba czynniki nasilają dryf.

Źródło: Kenney, Wilmore & Costill, Physiology of Sport and Exercise (wyd. 8) · wiedza

Tętno i temperatura głęboka ciała rosły proporcjonalnie do stopnia odwodnienia: im mniej kolarze pili, tym większy dryf.

Źródło: Montain & Coyle, J Appl Physiol 1992 · wiedza

Jeśli tętno dryfuje w górę przy stałym wysiłku, utrzymywanie stałego tętna wymusza spadek mocy, dlatego zawodnicy dystansów długich często zamiast tego ograniczają moc.

Źródło: Kenney, Wilmore & Costill, Physiology of Sport and Exercise (wyd. 8) · zastosowanie

Decoupling mierzy, o ile pogarsza się stosunek mocy do tętna od pierwszej do drugiej połowy; niska wartość sugeruje dobrą wytrzymałość tlenową.

Źródło: Dokumentacja TrainingPeaks, Pw:Hr i Pa:Hr · wiedza

Ich praca wykazała, że dryf w upale idzie w parze z niższym VO₂max, więc to samo bezwzględne obciążenie staje się wyższą intensywnością względną.

Źródło: Wingo, Lafrenz, Ganio, Edwards & Cureton, Med Sci Sports Exerc 2005 · zastosowanie

Ograniczanie odwodnienia i kumulacji ciepła ogranicza dwie główne przyczyny dryfu, więc tętno pozostaje bliższe wartości z początku wysiłku.

Źródło: Kenney, Wilmore & Costill, Physiology of Sport and Exercise (wyd. 8) · zastosowanie

Objętość osocza może wzrosnąć o około 10% lub więcej w ciągu kilku dni od rozpoczęcia treningu, co jest jedną z najszybszych adaptacji układu krążenia.

Źródło: Convertino, Med Sci Sports Exerc 1991 · wiedza

Więcej osocza rozcieńcza krwinki czerwone, więc stężenie spada, choć całkowita ilość hemoglobiny jest taka sama lub większa.

Źródło: Kenney, Wilmore & Costill, Physiology of Sport and Exercise (wyd. 8) · zastosowanie

To nie jest prawdziwa anemia: masa krwinek czerwonych jest prawidłowa, tylko rozcieńczona rozszerzoną objętością osocza.

Źródło: Kenney, Wilmore & Costill, Physiology of Sport and Exercise (wyd. 8) · wiedza

Stężenie zależy od objętości osocza; masa hemoglobiny to całkowita ilość w krążeniu i bezpośrednio odpowiada zdolności przenoszenia tlenu.

Źródło: Schmidt & Prommer, Eur J Appl Physiol 2005 · wiedza

W zoptymalizowanej metodzie ponownego oddychania CO niewielka dawka tlenku węgla wiąże się z hemoglobiną, a jej rozcieńczenie daje całkowitą masę.

Źródło: Schmidt & Prommer, Eur J Appl Physiol 2005 · wiedza

W badaniach VO₂max rośnie o około 4 mL/min na każdy gram masy hemoglobiny.

Źródło: Schmidt & Prommer, Med Sci Sports Exerc 2010 · wiedza

Każdy gram hemoglobiny wiąże około 1,34 mL tlenu (liczba Hüfnera), więc litr prawidłowej krwi przenosi mniej więcej 200 mL.

Źródło: Kenney, Wilmore & Costill, Physiology of Sport and Exercise (wyd. 8) · wiedza

Niewytrenowani mężczyźni mają średnio około 11 g/kg, elitarni zawodnicy wytrzymałościowi około 14–15 g/kg lub więcej.

Źródło: Heinicke et al., Eur J Appl Physiol 2001 · wiedza

Osocze wraca do normy w ciągu dnia lub dwóch, ale odbudowa masy krwinek czerwonych trwa kilka tygodni, więc zdolność przenoszenia tlenu pozostaje obniżona.

Źródło: Kiss et al., JAMA 2015 · zastosowanie

Krwinki czerwone żyją około czterech miesięcy, zanim usuną je śledziona i wątroba, więc masa krwinek czerwonych zmienia się powoli.

Źródło: Kenney, Wilmore & Costill, Physiology of Sport and Exercise (wyd. 8) · wiedza

Ferrytyna jest formą magazynową żelaza; jej poziom we krwi odzwierciedla zapasy w organizmie, gdy nie ma stanu zapalnego.

Źródło: Sim et al., Eur J Sport Sci 2019 · wiedza

Ferrytyna rośnie w stanie zapalnym, dlatego należy ją oznaczać w stanie wypoczętym i zdrowym, najlepiej rano.

Źródło: Sim et al., Eur J Sport Sci 2019 · zastosowanie

Hepcydyna blokuje uwalnianie żelaza z komórek jelita i magazynów, obniżając wchłanianie i poziom żelaza we krwi.

Źródło: Peeling et al., Eur J Appl Physiol 2008 · wiedza

Wysiłek podnosi interleukinę-6, która powoduje szczyt hepcydyny po mniej więcej 3–6 godzinach, na krótko zmniejszając wchłanianie żelaza.

Źródło: Sim et al., Eur J Sport Sci 2019 · wiedza

Stoffel i współpracownicy wykazali, że każda dawka podnosi hepcydynę na około 24 godziny; dawkowanie co drugi dzień zwiększało frakcyjne wchłanianie.

Źródło: Stoffel et al., Lancet Haematol 2017 · zastosowanie

Powtarzające się uderzenia stóp o podłoże rozrywają krwinki czerwone w naczyniach stopy, co jest jedną z kilku dróg utraty żelaza u biegaczy.

Źródło: Telford et al., J Appl Physiol 2003 · wiedza

Najpierw wyczerpują się zapasy; hemoglobina spada dopiero później, gdy niedobór przechodzi w anemię.

Źródło: Peeling et al., Eur J Appl Physiol 2008 · zastosowanie

Suplementacja u sportowców z pełnymi zapasami nie przynosi korzyści i może prowadzić do nadmiaru żelaza, dlatego powinna następować po badaniu krwi.

Źródło: Sim et al., Eur J Sport Sci 2019 · wiedza

Witamina C zwiększa wchłanianie żelaza niehemowego; polifenole w herbacie i kawie oraz wapń je hamują.

Źródło: Kenney, Wilmore & Costill, Physiology of Sport and Exercise (wyd. 8) · zastosowanie

Żelazo hemowe wchłania się w około 15–35%, niehemowe w od kilku procent do około 20%, zależnie od posiłku.

Źródło: Kenney, Wilmore & Costill, Physiology of Sport and Exercise (wyd. 8) · wiedza

PGC-1α koordynuje geny budujące nowe mitochondria i jest aktywowany przez wysiłek wytrzymałościowy.

Źródło: Hood, Appl Physiol Nutr Metab 2009 · wiedza

Gdy zużywany jest ATP, rośnie AMP; AMPK to wyczuwa i włącza szlaki zwiększające podaż energii i wzrost mitochondriów.

Źródło: Hardie, Genes Dev 2011 · wiedza

Holloszy wykazał, że trening wytrzymałościowy około dwukrotnie zwiększał aktywność mitochondrialnych enzymów oddechowych, zapoczątkowując tę dziedzinę.

Źródło: Holloszy, J Biol Chem 1967 · wiedza

Holloszy i Coyle wyjaśnili, że mniejsze zaburzenie na jedno mitochondrium oznacza mniejsze zużycie glikogenu i mniej mleczanu przy tym samym tempie.

Źródło: Holloszy & Coyle, J Appl Physiol 1984 · zastosowanie

Dwa tygodnie około 2,5 h interwałów sprinterskich dorównały około 10,5 h treningu wytrzymałościowego pod względem markerów zdolności oksydacyjnej mięśni.

Źródło: Gibala et al., J Physiol 2006 · wiedza

Aktywność syntazy cytrynianowej ściśle koreluje z objętością mitochondriów i jest najczęstszym markerem tej objętości w biopsji.

Źródło: Larsen et al., J Physiol 2012 · wiedza

Mioglobina wiąże tlen wewnątrz komórek mięśniowych, wspierając jego dyfuzję do mitochondriów; włókna oksydacyjne zawierają jej więcej.

Źródło: Kenney, Wilmore & Costill, Physiology of Sport and Exercise (wyd. 8) · wiedza

Większa liczba naczyń włosowatych na włókno wydłuża czas przepływu krwi i skraca drogę dyfuzji, poprawiając dostarczanie tlenu i paliwa.

Źródło: Kenney, Wilmore & Costill, Physiology of Sport and Exercise (wyd. 8) · wiedza

Czynnik wzrostu śródbłonka naczyniowego rośnie pod wpływem naprężenia ścinającego, rozciągania i niskiego poziomu tlenu, napędzając angiogenezę.

Źródło: Kenney, Wilmore & Costill, Physiology of Sport and Exercise (wyd. 8) · wiedza

Adaptacje mitochondrialne i naczyniowe zachodzą w mięśniach, które wykonywały pracę, co jest jednym z powodów, dla których każda dyscyplina wymaga własnego treningu.

Źródło: Kenney, Wilmore & Costill, Physiology of Sport and Exercise (wyd. 8) · zastosowanie

Włókna typu I kurczą się wolno, mają wiele mitochondriów i naczyń włosowatych i są głównymi włóknami wytrzymałościowymi.

Źródło: Kenney, Wilmore & Costill, Physiology of Sport and Exercise (wyd. 8) · wiedza

Włókna typu IIx mają najszybszą miozynę i najniższą zdolność oksydacyjną; włókna IIa plasują się między I a IIx.

Źródło: Kenney, Wilmore & Costill, Physiology of Sport and Exercise (wyd. 8) · wiedza

Mała próbka mięśnia jest barwiona na ATPazę miozyny lub analizowana pod kątem izoform ciężkich łańcuchów miozyny.

Źródło: Kenney, Wilmore & Costill, Physiology of Sport and Exercise (wyd. 8) · wiedza

Elitarni biegacze długodystansowi w badaniu Costilla z 1976 roku mieli średnio około 79% włókien wolnokurczliwych w mięśniu brzuchatym łydki.

Źródło: Costill et al., J Appl Physiol 1976 · wiedza

Najwyraźniejsze przesunięcie następuje z IIx do bardziej oksydacyjnego IIa; pełna zmiana typu II na typ I u ludzi jest co najwyżej niewielka.

Źródło: Kenney, Wilmore & Costill, Physiology of Sport and Exercise (wyd. 8) · wiedza

Wysiłki o małej sile angażują małe, wolne jednostki motoryczne; większe siły dodają stopniowo coraz większe i szybsze jednostki.

Źródło: Henneman et al., J Neurophysiol 1965 · wiedza

Gdy włókna typu I męczą się i tracą glikogen, utrzymanie tej samej siły wymaga większej liczby jednostek motorycznych, w tym typu II.

Źródło: Kenney, Wilmore & Costill, Physiology of Sport and Exercise (wyd. 8) · zastosowanie

Coyle i in. (1992) powiązali wyższy odsetek włókien typu I z wyższą sprawnością brutto u wytrenowanych kolarzy.

Źródło: Coyle et al., Med Sci Sports Exerc 1992 · wiedza

Badania bliźniąt i rodzin sugerują duży udział czynników genetycznych, a resztę stanowią trening i środowisko.

Źródło: Simoneau & Bouchard, FASEB J 1995 · wiedza

Włókna hybrydowe, takie jak I/IIa czy IIa/IIx, zawierają mieszane izoformy miozyny i stają się częstsze, gdy włókna zmieniają typ.

Źródło: Pette & Staron, Microsc Res Tech 2000 · wiedza

Brooks i Mercier opisali punkt przecięcia, powyżej którego wraz ze wzrostem intensywności wysiłku większość energii dostarczają węglowodany.

Źródło: Brooks & Mercier, J Appl Physiol 1994 · wiedza

Achten i Jeukendrup stwierdzili szczytowe utlenianie tłuszczów przy około 60–65% VO₂max u osób wytrenowanych, a niższe u niewytrenowanych.

Źródło: Achten, Gleeson & Jeukendrup, Med Sci Sports Exerc 2002 · wiedza

RER to VCO₂/VO₂; wynosi około 0,7 przy spalaniu tłuszczu i 1,0 przy spalaniu węglowodanów.

Źródło: Kenney, Wilmore & Costill, Physiology of Sport and Exercise (wyd. 8) · wiedza

Między wartością dla tłuszczu (0,7) a dla węglowodanów (1,0) RER 0,85 odpowiada mniej więcej połowie na połowę.

Źródło: Kenney, Wilmore & Costill, Physiology of Sport and Exercise (wyd. 8) · zastosowanie

Te kropelki tłuszczu leżą obok mitochondriów; wytrenowani zawodnicy magazynują i zużywają ich więcej.

Źródło: van Loon, J Appl Physiol 2004 · wiedza

Węglowodany dostarczają około 5,05 kcal na litr tlenu wobec około 4,7 dla tłuszczu, i to ze znacznie większą szybkością.

Źródło: Kenney, Wilmore & Costill, Physiology of Sport and Exercise (wyd. 8) · zastosowanie

Około 400–500 g glikogenu zawiera mniej więcej 1600–2000 kcal, wobec dziesiątek tysięcy kcal w tłuszczu.

Źródło: Kenney, Wilmore & Costill, Physiology of Sport and Exercise (wyd. 8) · wiedza

Dieta ketogeniczna znacznie zwiększyła utlenianie tłuszczów, ale obniżyła ekonomię wysiłku i zniweczyła przyrost wydolności obserwowany przy dietach wysokowęglowodanowych.

Źródło: Burke et al., J Physiol 2017 · wiedza

Insulina hamuje lipolizę, więc do krwi uwalnia się mniej kwasów tłuszczowych, które mięsień mógłby wykorzystać.

Źródło: Kenney, Wilmore & Costill, Physiology of Sport and Exercise (wyd. 8) · zastosowanie

Przy wyższej intensywności zmniejszona dostępność karnityny ogranicza CPT1, bramę wprowadzającą kwasy tłuszczowe do mitochondriów.

Źródło: van Loon et al., J Physiol 2001 · wiedza

Badanie Hicksona z 1980 roku jest klasycznym punktem wyjścia dla badań nad treningiem łączonym.

Źródło: Hickson, Eur J Appl Physiol 1980 · wiedza

Grupa łączona zyskiwała siłę tak jak grupa wyłącznie siłowa mniej więcej do siódmego tygodnia, a potem wyrównała się i spadła.

Źródło: Hickson, Eur J Appl Physiol 1980 · wiedza

AMPK, aktywowana wysiłkiem wytrzymałościowym, może hamować mTOR, kluczowy szlak syntezy białek mięśniowych.

Źródło: Coffey & Hawley, J Physiol 2017 · wiedza

Bieganie, z jego uderzeniami i obciążeniem ekscentrycznym, powodowało większą interferencję niż jazda na rowerze.

Źródło: Wilson et al., J Strength Cond Res 2012 · wiedza

Trening łączony nie pogorszył ogółem maksymalnej siły ani hipertrofii, ale osłabił przyrosty siły eksplozywnej.

Źródło: Schumann et al., Sports Med 2022 · wiedza

Przeglądy wskazują, że dodatkowa praca siłowa z dużym obciążeniem poprawia ekonomię jazdy na rowerze i biegu bez obniżania VO₂max.

Źródło: Ronnestad & Mujika, Scand J Med Sci Sports 2014 · wiedza

Przerwa około sześciu godzin lub więcej pozwala, by sygnalizacja z pierwszej sesji ustąpiła przed drugą.

Źródło: Coffey & Hawley, J Physiol 2017 · zastosowanie

Duże obciążenia (mniej więcej 4–10 powtórzeń maksymalnych) dały najwyraźniejsze przyrosty ekonomii i wydolności u zawodników wytrzymałościowych.

Źródło: Ronnestad & Mujika, Scand J Med Sci Sports 2014 · wiedza

Silniejszy mięsień pracuje przy mniejszej względnej sile na skurcz i może angażować mniej, ale sprawniejszych włókien.

Źródło: Kenney, Wilmore & Costill, Physiology of Sport and Exercise (wyd. 8) · zastosowanie

Badania dodające ciężką pracę siłową do treningu wytrzymałościowego odnotowują niewielki lub zerowy przyrost masy ciała.

Źródło: Ronnestad & Mujika, Scand J Med Sci Sports 2014 · zastosowanie

U niektórych zawodników saturacja tlenem krwi tętniczej wyraźnie spada podczas wysiłku zbliżonego do maksymalnego na poziomie morza.

Źródło: Dempsey & Wagner, J Appl Physiol 1999 · wiedza

Występuje najczęściej u wysoko wytrenowanych zawodników wytrzymałościowych o bardzo wysokiej pojemności minutowej serca i może być częstsze u kobiet.

Źródło: Dempsey & Wagner, J Appl Physiol 1999 · wiedza

Bardzo wysoka pojemność minutowa serca przyspiesza przepływ krwi przez naczynia włosowate płuc, skracając czas na dyfuzję tlenu.

Źródło: Dempsey & Wagner, J Appl Physiol 1999 · wiedza

Praca oddechowa przy maksymalnym wysiłku pochłania mniej więcej 10% VO₂max, a u bardzo sprawnych zawodników do około 15%.

Źródło: Aaron et al., J Appl Physiol 1992 · wiedza

Męczące się przepona i mięśnie oddechowe wywołują odruchowe zwężenie naczyń w kończynach, zmniejszając przepływ krwi w nogach.

Źródło: Harms et al., J Appl Physiol 1997 · wiedza

Oddychanie dużymi ilościami suchego lub drażniącego powietrza ochładza i wysusza drogi oddechowe, które wtedy się zwężają, często z największym nasileniem po wysiłku.

Źródło: Parsons et al., Am J Respir Crit Care Med 2013 (wytyczne ATS) · wiedza

Lata intensywnego oddychania tuż nad chlorowaną wodą narażają drogi oddechowe na drażniące chloraminy.

Źródło: Bougault et al., Sports Med 2009 · wiedza

Spadek natężonej objętości wydechowej pierwszosekundowej o co najmniej 10% po próbie prowokacyjnej jest zwykłym progiem diagnostycznym.

Źródło: Parsons et al., Am J Respir Crit Care Med 2013 (wytyczne ATS) · wiedza

Metaanalizy wskazują na silniejsze mięśnie oddechowe i niewielkie przyrosty wydolności, najbardziej widoczne w niektórych dyscyplinach i przy dłuższych wysiłkach.

Źródło: Illi et al., Sports Med 2012 · wiedza

Krtań zwęża się podczas intensywnego wysiłku, powodując ostry dźwięk przy wdechu; często bywa mylona z astmą.

Źródło: Halvorsen et al., Allergy 2017 · wiedza

Ciśnienie hydrostatyczne ściska nogi i brzuch, przesuwając do centrum kilkaset mililitrów krwi.

Źródło: Pendergast et al., Compr Physiol 2015 · wiedza

Przesunięcie krwi do centrum jest odbierane jako nadmiar objętości, więc nerki wydalają więcej wody: diureza zanurzeniowa. Zimno ją nasila.

Źródło: Pendergast et al., Compr Physiol 2015 · zastosowanie

Zimna woda na twarzy wywołuje zwolnienie akcji serca przez nerw błędny oraz obwodowe zwężenie naczyń.

Źródło: Shattock & Tipton, J Physiol 2012 · wiedza

Przewodność cieplna wody jest około 25 razy większa niż powietrza, dlatego chłodna woda szybko wychładza ciało.

Źródło: Kenney, Wilmore & Costill, Physiology of Sport and Exercise (wyd. 8) · wiedza

Badania konsekwentnie wykazują niższe maksymalne tętno podczas pływania, często o około 10–15 uderzeń na minutę.

Źródło: Magel et al., J Appl Physiol 1975 · wiedza

Pozycja pozioma i zanurzenie zwiększają powrót żylny, chłodna woda ogranicza obciążenie cieplne, a ramiona stanowią mniejszą masę mięśniową.

Źródło: Kenney, Wilmore & Costill, Physiology of Sport and Exercise (wyd. 8) · wiedza

Ponieważ tętno w pływaniu jest niższe przy tym samym względnym wysiłku, strefy skopiowane z biegania zmuszałyby pływaka do zbyt mocnego wysiłku.

Źródło: Kenney, Wilmore & Costill, Physiology of Sport and Exercise (wyd. 8) · zastosowanie

Zanurzenie obciąża ścianę klatki piersiowej i przesuwa zawartość jamy brzusznej ku górze, utrudniając wdech.

Źródło: Pendergast et al., Compr Physiol 2015 · wiedza

Jednoczesny współczulny szok zimna i odruch nurkowy wywoływany przez nerw błędny mogą wywołać zaburzenia rytmu serca.

Źródło: Shattock & Tipton, J Physiol 2012 · wiedza

Ciśnienie wody rośnie o mniej więcej 10 kPa, czyli 0,1 atmosfery, na każdy metr głębokości, co wystarcza, by przesunąć krew nawet tuż pod powierzchnią.

Źródło: Kenney, Wilmore & Costill, Physiology of Sport and Exercise (wyd. 8) · wiedza