Wymiany

Zawodnik rezerwowy to wpisany na listę zawodników gracz drużyny, który przebywa na ławce i może wejść na boisko w miejsce współpartnera, zgodnie z procedurą wymiany.

Okazja do wymiany to przerwa w grze, podczas której drużyna może dokonać zmian. Wiele wymian podczas tej samej przerwy liczy się jako JEDNA okazja.

Wymiana powrotna pozwala zawodnikowi, który został zmieniony, wrócić na boisko później – ale tylko w rozgrywkach, w których ta zasada jest wyraźnie dozwolona.

Wymiana z powodu wstrząśnienia mózgu to dodatkowa wymiana, ponad normalny limit, stosowana wyłącznie przy podejrzeniu lub stwierdzeniu wstrząśnienia mózgu.

Strefa techniczna to wyznaczona strefa obok boiska, w której przebywają sztab szkoleniowy i zawodnicy rezerwowi. Liczbę osób i zasady zachowania określa regulamin rozgrywek.

Zawodnicy rezerwowi muszą być wpisani na listę zawodników przed rozpoczęciem gry – w meczu mogą wziąć udział tylko ci, którzy na niej są. Maksymalnie zwykle jest ich 15.

Mecz nie może się rozpocząć ani być kontynuowany, jeśli drużyna ma mniej niż 7 zawodników. Poniżej 7 mecz się nie odbywa (lub zostaje zakończony przed czasem).

Wymiany lotne pozwalają na swobodną zamianę zawodników (ponowne wejście na boisko). Stosuje się je w futsalu i w wielu rozgrywkach młodzieżowych i amatorskich; nie są standardem w piłce nożnej dorosłych 11 na 11.

Wymiana taktyczna to wymiana dokonana z dowolnego powodu – strategii, zmęczenia, zmiany ustawienia. Jest w pełni zgodna z Przepisem 3.

Zamiana miejsc zawodnika z pola i bramkarza w trakcie gry nazywana jest „zmianą miejsc z bramkarzem” – jest dozwolona tylko podczas przerwy w grze i za zgodą sędziego.

Od sezonu 2022/23 zasada 5 wymian jest na stałe w Przepisach IFAB. W rozgrywkach najwyższego szczebla dopuszcza się do 5 wymian na drużynę w regulaminowym czasie gry.

Przerwa między połowami to dodatkowa, bezpłatna okazja, która nie wlicza się do 3 okazji do wymian w trakcie gry.

Od 2022 roku IFAB podniósł limit zawodników rezerwowych wpisanych na listę z 12 do 15, według uznania organizatora rozgrywek.

Każda drużyna może dokonać w meczu jednej wymiany z powodu wstrząśnienia mózgu. Jest ona DODATKOWA względem 5 zwykłych wymian.

Aby zachować uczciwość, gdy drużyna skorzysta z wymiany z powodu wstrząśnienia mózgu, drużyna PRZECIWNA może dokonać jednej dodatkowej wymiany z dowolnego powodu.

Tam, gdzie pozwala na to regulamin rozgrywek, w dogrywce drużyny otrzymują 1 dodatkową wymianę i 1 dodatkową okazję. Wymiany między końcem regulaminowego czasu gry a dogrywką oraz w przerwie dogrywki nie liczą się jako okazje.

Od połowy lat 90. standardowym limitem były 3 wymiany na drużynę. Obowiązywał on do zmian związanych z COVID w maju 2020 roku.

Dowolna liczba wymian dokonanych podczas tej samej przerwy w grze liczy się tylko jako jedna okazja do wymiany.

Zasada 5 wymian zaczęła się jako tymczasowy środek związany z COVID (2020), zanim IFAB uczynił ją stałą od sezonu 2022/23.

W 2022 roku IFAB podniósł maksymalną liczbę zawodników rezerwowych wpisanych na listę z 12 do 15, według uznania organizatorów rozgrywek, jednocześnie czyniąc zasadę 5 wymian stałą.

Sędziego należy poinformować przed każdą wymianą. Procedura: sędzia zostaje poinformowany, zawodnik schodzi, rezerwowy wchodzi na boisko na linii środkowej.

Sędzia techniczny zwykle zajmuje się zgłoszeniami wymian i tablicą do wymian (na której wyświetla się numery zawodników).

Zawodnik rezerwowy wchodzi na boisko na linii środkowej, po tym jak zawodnik, którego zastępuje, je opuści.

Zawodnik wymieniany schodzi z boiska w najbliższym punkcie linii, niekoniecznie na linii środkowej, chyba że sędzia zdecyduje inaczej.

Sędzia zawsze ma ostatnie słowo co do tego, czy i kiedy zawodnik rezerwowy może wejść na boisko.

Zmieniony może być każdy zawodnik – także bramkarz. Nie ma ograniczeń co do tego, których zawodników można zastąpić.

Nazwiska zawodników rezerwowych trzeba podać sędziemu przed rozpoczęciem gry. Rezerwowi niewpisani na listę nie mogą wziąć udziału w meczu.

Procedura „tylko kapitan” z sezonu 2025/26 zabrania zawodnikom innym niż kapitan zbliżania się do sędziego podczas kluczowych zdarzeń. Tylko kapitan może rozmawiać z sędzią, zachowując szacunek.

Jeśli bramkarz zostanie wykluczony, w bramce może stanąć zawodnik z pola. Większość drużyn, jeśli ma jeszcze wymiany, wpuszcza rezerwowego bramkarza w miejsce zawodnika z pola.

Personel medyczny ocenia, czy doszło do wstrząśnienia mózgu. Jeśli stwierdzono rzeczywiste lub podejrzewane wstrząśnienie mózgu, drużyna może zdecydować się na wymianę z tego powodu (dodatkową, trwałą).

W standardowej piłce nożnej dorosłych zawodnik, który został zmieniony, nie może wrócić na boisko. Wymiany powrotne dozwolone są tylko w piłce młodzieżowej, weteranów, osób z niepełnosprawnościami i amatorskiej.

Wchodzący zawodnik rezerwowy nie może wejść na boisko, dopóki zawodnik schodzący faktycznie go nie opuści.

Bramkarzy można zastąpić podczas rzutów z punktu karnego, jeśli nie mogą kontynuować gry (np. z powodu kontuzji) – pod warunkiem że drużyna nie wykorzystała wszystkich wymian. Nie można ich zastąpić z powodów taktycznych.

Wiele wymian podczas tej samej przerwy w grze jest dozwolonych i razem zużywa tylko jedną okazję do wymiany.

W meczu mogą wziąć udział tylko zawodnicy rezerwowi wpisani na listę przed rozpoczęciem gry. Wejście niewpisanego zawodnika jest przewinieniem.

Bramkarz i zawodnik z pola mogą zamienić się rolami tylko podczas przerwy w grze i za zgodą sędziego – nigdy w trakcie gry.

Wymiany w przerwie między połowami są dozwolone i nie wliczają się do 3 okazji do wymian – to bezpłatna szansa na zmiany.

Jeśli zawodnik jest leczony poza boiskiem, drużyna może go zastąpić bez konieczności jego powrotu. Wymiana przebiega normalnie.

Zawodnicy rezerwowi zwykle mogą się rozgrzewać w wyznaczonych miejscach. Muszą mieć na sobie wyróżniające znaczniki („narzutki”) i przestrzegać regulaminu rozgrywek.

Zawodnika z czerwoną kartką nie można zastąpić. Drużyna gra do końca meczu w osłabieniu – nawet jeśli ma jeszcze wymiany.

Wejście bez pozwolenia jest dla zawodnika rezerwowego przewinieniem podlegającym napomnieniu, a grę wznawia się rzutem wolnym pośrednim dla przeciwników.

Rozmyślne opuszczenie boiska bez pozwolenia to przewinienie podlegające napomnieniu – żółta kartka.

Zamiana ról w trakcie gry bez pozwolenia kończy się napomnieniem zarówno bramkarza, jak i zawodnika z pola, którzy w niej uczestniczyli.

Wiele wymian podczas tej samej przerwy liczy się jako jedna okazja – IFAB wyraźnie na to zezwala.

Po 3 okazjach drużyna nie może dokonywać kolejnych wymian – z wyjątkiem wymian z powodu wstrząśnienia mózgu (dodatkowych) lub w dogrywce (1 okazja więcej).

Wykluczenie zawodnika rezerwowego (np. za okazywanie niezadowolenia) nie zmniejsza liczby dozwolonych wymian drużyny. Drużyna nadal ma te same okazje.

Jeśli zawodnik składu podstawowego zostanie wykluczony przed rozpoczęciem gry, może go zastąpić wpisany na listę zawodnik rezerwowy. Drużyna zaczyna mecz w 11.

Drużyna, która ma na boisku mniej niż 7 zawodników – wymagane minimum do kontynuowania gry – powoduje zakończenie meczu przed czasem.

Wejście na boisko niewpisanego na listę zawodnika jako rezerwowego to poważne przewinienie. Czerwona kartka; zawodnik zostaje zgłoszony; liczba wpisanych na listę zawodników rezerwowych NIE ulega zmniejszeniu.

Wymiany z powodu wstrząśnienia mózgu muszą przebiegać zgodnie z protokołem IFAB. Nadużycie może skutkować działaniami dyscyplinarnymi organizatora rozgrywek.

Nieformalna wymiana w meczu międzynarodowym (1889) wyprzedziła oficjalne dopuszczenie wymian w Przepisach (1958) i ich debiut na mistrzostwach świata (1970).

Najwcześniejsza znana wymiana w meczu o stawkę miała miejsce w 1885 roku – za nieobecnego zawodnika. Wymiany nie były jeszcze formalnie częścią Przepisów.

W 1889 roku bramkarz Walii Jim Trainer nie dotarł na mecz ze Szkocją. Wszedł za niego zawodnik rezerwowy. Odnotowuje się to jako pierwszą wymianę w meczu międzynarodowym.

Wymiany po raz pierwszy dopuszczono na mistrzostwach świata 1970 w Meksyku – na tym samym turnieju, na którym zadebiutowały kartki. Dozwolone były dwie wymiany na drużynę.

Od połowy lat 90. standardem były 3 wymiany na drużynę. Tak pozostawało do zmian związanych z COVID w 2020 roku.

W maju 2020 roku IFAB wprowadził zasadę 5 wymian jako tymczasowy środek związany z COVID, mający chronić dobrostan zawodników w warunkach natłoku meczów.

Limit wymian rósł etapami: wprowadzony w 1958 roku, ustandaryzowany na 3 w latach 90., podniesiony do 5 w 2020 roku i uczyniony stałym w 2022 roku.

Wymiany z powodu wstrząśnienia mózgu uczyniono stałymi na 138. Walnym Zgromadzeniu IFAB 2 marca 2024 roku, po kilkuletnich testach.

Premier League przyjęła zasadę 5 wymian w sezonie 2022/23, później niż kilka innych czołowych europejskich lig.

Do 1965 roku angielska piłka krajowa nie dopuszczała wymian z żadnego powodu. W 1965 roku FA wprowadziła 1 wymianę z dowolnego powodu.

Jeśli wymiany się wyczerpały, w bramce musi stanąć zawodnik z pola. Rzuty z punktu karnego trwają dalej.

Wymiany z powodu wstrząśnienia mózgu są dodatkowymi, trwałymi wymianami – nie wliczają się do limitu 5 zwykłych wymian. Każda drużyna ma 1 na mecz.

Zgodnie z protokołem IFAB, w rozgrywkach, w których liczba wpisanych na listę rezerwowych jest równa maksymalnej liczbie zwykłych wymian, zawodnik zmieniony wcześniej może wrócić na boisko jako wymiana z powodu wstrząśnienia mózgu.

Odmowa zejścia z boiska przy wymianie kończy się napomnieniem schodzącego zawodnika, ale wymiana i tak dochodzi do skutku.

Przypadkowy nadmiarowy zawodnik na boisku jest korygowany, gdy tylko sędzia to zauważy – gra zostaje przerwana, a błąd naprawiony.

Niewłaściwe postępowanie zawodnika rezerwowego na ławce, zanim w ogóle wszedł na boisko, nadal może skutkować napomnieniem lub wykluczeniem przez sędziego.

Chwila – właściwie 4 wymiany w trakcie 4 przerw to 4 wykorzystane okazje. Limit wynosi 3. Nie można więc dokonać 4 wymian w 4 różnych przerwach bez naruszenia zasady. Drużynie odmówiono by czwartej wymiany w osobnej przerwie.

5 wymian w trakcie 2 przerw = 2 okazje. Przerwę między połowami można wykorzystać jako trzecią okazję, która się nie liczy. Jest to więc dozwolone.

Wymiany odbywają się podczas przerw w grze – wykonawca rzutu musi poczekać. Nowy zawodnik zajmuje miejsce na polu gry.

Wymiany powrotne NIE są dozwolone w seniorskich meczach reprezentacji „A” ani w klubowej piłce najwyższej klasy – tylko w zatwierdzonych rozgrywkach młodzieżowych, weteranów, osób z niepełnosprawnościami i amatorskich.

Piłka nożna ogranicza wymiany do 5 bez możliwości powrotu; system wymian lotnych w futsalu pozwala na nieograniczoną liczbę wymian, a zawodnicy mogą wracać do gry.

Zasada przeszła z systemu 3 wymian bez limitu okazji (przed COVID) do dzisiejszych 5 wymian ograniczonych do 3 okazji.

Wymiany z powodu wstrząśnienia mózgu są DODATKOWE – nie wliczają się do 5 zwykłych wymian.

W seniorskich meczach reprezentacji „A” można wpisać na listę do 15 zawodników rezerwowych i wykorzystać do 6 (zgodnie z IFAB).

Dogrywka dodaje jedną wymianę i jedną okazję do wymiany ponad limit z regulaminowego czasu gry, jeśli pozwala na to regulamin rozgrywek.

Większość pozostałych czołowych lig europejskich przyjęła 5 wymian od 2020 roku (tymczasowo z powodu COVID). Premier League była jedną z ostatnich, które zmieniły zasady, w sezonie 2022/23.

Wymiany w przerwie między połowami są „bezpłatne” – nie wliczają się do 3 okazji do wymian. To przewaga taktyczna dla drużyn.

Wymiany powrotne (tylko w zatwierdzonych rozgrywkach amatorskich, młodzieżowych itp.) pozwalają zawodnikom wrócić na boisko. Zwykłe wymiany – nie: zmieniony zawodnik do końca meczu nie gra.

Zamiana miejsc z bramkarzem wymaga zgody sędziego i przerwy w grze. Zrobienie tego w trakcie gry bez zgody = żółta kartka dla obu zawodników.

Hokej na lodzie dopuszcza wymiany lotne („w biegu”) – zawodnicy wchodzą i schodzą swobodnie. Piłka nożna nie (u dorosłych w grze 11 na 11).

3 okna już wykorzystano. Czwarta wymiana podczas czwartej przerwy jest zabroniona na mocy zasady 3 okazji.

O tym, ile okazji wykorzystano, decyduje grupowanie wymian według przerw w grze, a nie liczenie każdej pojedynczej wymiany.

Wymiany w przerwie między połowami są bezpłatne – nie wliczają się do 3 okazji.

Wymiany z powodu wstrząśnienia mózgu są dodatkowe. Drużyna może zastąpić bramkarza; dla uczciwości przeciwnicy dostają 1 dodatkową wymianę.

Drużyna z mniej niż 7 zawodnikami nie może kontynuować gry – mecz zostaje zakończony przed czasem.

Wejście bez pozwolenia kończy się dla zawodnika rezerwowego napomnieniem, a grę wznawia się rzutem wolnym pośrednim niezależnie od dalszego przebiegu.

Wykluczonego bramkarza można zastąpić jak każdego innego zawodnika, o ile drużyna ma jeszcze wymiany.

Zamiana miejsc z bramkarzem w trakcie gry bez pozwolenia = żółta kartka dla obu.

Wymiany powrotne są ograniczone do rozgrywek młodzieżowych, weteranów, osób z niepełnosprawnościami i amatorskich – nie obowiązują w Premier League. Zmieniony zawodnik nie może wrócić.

W zatwierdzonej piłce młodzieżowej wymiany powrotne są dozwolone. Zmieniony zawodnik może ponownie wejść na boisko.

5 wymian w regulaminowym czasie gry – na stałe w Przepisach IFAB od sezonu 2022/23.

3 okazje do wymiany, plus przerwa między połowami, która się nie liczy.

Mecz nie może się rozpocząć, jeśli którakolwiek z drużyn ma mniej niż 7 zawodników.

Przepisy (1958), debiut na mistrzostwach świata (1970), tymczasowa zasada z powodu COVID (2020) i jej utrwalenie (2022) pojawiły się w tej kolejności.

Wymiany z powodu wstrząśnienia mózgu to dodatkowe, trwałe wymiany (1 na drużynę), stosowane przy rzeczywistym lub podejrzewanym wstrząśnieniu mózgu.

Zawodnik rezerwowy czeka na linii środkowej i wchodzi dopiero wtedy, gdy zawodnik schodzący opuści boisko, a sędzia da sygnał.

Zawodników z czerwoną kartką nie można zastąpić. Drużyna gra w osłabieniu.

Nieupoważnione wejście kończy się dla zawodnika rezerwowego napomnieniem, a dla przeciwników – rzutem wolnym pośrednim.

Do 15 wpisanych na listę zawodników rezerwowych od 2022 roku (podniesione z 12).

Wymiany dodano do Przepisów w 1958 roku – początkowo tylko 1 na mecz.