Systemy pressingu

Pressing to skoordynowane działanie bez piłki: zawodnicy zamykają zawodnika z piłką i jego opcje podania, by ograniczyć mu czas, wymusić błąd i odzyskać piłkę.

Wysoki pressing angażuje rywala na jego własnej połowie, zwykle środkowych obrońców i bramkarza.

Gegenpressing otacza piłkę natychmiast po jej stracie, ponieważ rywal jest najmniej zorganizowany w sekundach tuż po jej odzyskaniu.

Wyzwalacz pressingu to zdarzenie – zbyt mocne przyjęcie lub wolne podanie do tyłu – które uruchamia zbiorowy pressing.

PPDA = Passes Per Defensive Action: ile podań wolno wykonać rywalowi, zanim drużyna naciskająca wykona odbiór, przechwyt, faul lub pojedynek. Im niższa wartość, tym intensywniejszy pressing.

Odporność na pressing to zdolność zawodnika z piłką do utrzymania i rozwinięcia gry pod naciskiem – dzięki ustawieniu ciała, pierwszemu przyjęciu w stronę od naciskającego oraz szybkiemu i dokładnemu podaniu. Zawodnik odporny na pressing unika wybicia piłki daleko przed siebie.

W pressingu zorientowanym na zawodnika każdy naciskający ma przypisanego rywala i podąża za nim. Odcina to bezpośrednie opcje podania, ale wyciąga naciskających z ustawienia, jeśli rywal porusza się sprytnie.

Pressing strefowy przydziela każdemu zawodnikowi strefę: naciska każdego, kto do niej wchodzi, a poza tym trzyma ustawienie. Koordynacja wynika z ustawienia drużyny, a nie z indywidualnych pościgów.

Linia pressingu to wysokość na boisku, na której drużyna wchodzi w pojedynki. Wysoka linia pressingu oznacza naciskanie na połowie rywala; niska – czekanie głęboko przed rozpoczęciem pressingu.

Intensywność pressingu opisuje szybkość i agresywność akcji zamykania przestrzeni. To właśnie próbuje ująć liczbowo PPDA: intensywny pressing daje rywalowi bardzo mało podań przed akcją defensywną.

Elitarne drużyny stosujące pressing mają około 5–10 dozwolonych podań na akcję defensywną. Najlepsze sezony Liverpoolu Kloppa to około 7–8. Wartość 1–2 jest fizycznie niemożliwa do utrzymania przez cały mecz.

Trójka napastników angażuje linię obrony rywala i bramkarza, podczas gdy trójka pomocników zamyka kolejną linię.

„Zasada pięciu sekund" Kloppa: otaczać piłkę przez mniej więcej pięć sekund po jej stracie. Jeśli nie uda się jej odzyskać w tym oknie, drużyna przestaje gonić i cofa się do ustawienia defensywnego.

Bierna drużyna pozwala rywalowi swobodnie rozgrywać piłkę, więc przed akcją defensywną mija wiele podań: PPDA mniej więcej 15–20 lub więcej. Wartości poniżej 10 wskazują na agresywny pressing.

Sprint w pressingu jest krótki i dynamiczny: 10–20 metrów z maksymalną intensywnością. Dlatego pressing mierzy się powtarzanymi sprintami, a nie łącznym przebiegniętym dystansem.

Dane fizyczne napastników stosujących pressing pokazują około 15–25 sprintów o wysokiej intensywności w meczu. To obciążenie powtarzanymi sprintami jest powodem, dla którego drużyny stosujące pressing rotują składem i dokonują wymian, by utrzymać intensywność.

PPDA celowo pomija podania wykonywane w obrębie defensywnych 40% boiska drużyny naciskającej, ponieważ są one wykonywane przeciwko blokowi defensywnemu, a nie przeciwko pressingowi. Liczą się tylko atakujące 60% boiska.

Trenerzy dzielą boisko na wysoką (tercja rywala), środkową i niską strefę pressingu. Wybór strefy, w której drużyna wchodzi w pojedynki, decyduje o tym, czy gra wysokim pressingiem, średnim blokiem czy niskim blokiem.

Obrona wysuwa się mniej więcej do linii środkowej, by utrzymać zwartość drużyny, a bramkarz asekuruje przestrzeń za plecami.

Pressing z maksymalną intensywnością jest wyczerpujący; większość drużyn słabnie po 60–75 minutach.

Napastnicy angażują się pierwsi, a wszyscy pozostali wysuwają się za nimi; pressing zawodzi, jeśli pierwsza linia angażuje się samotnie.

Pomocnicy za pressingiem zamykają linie podań do środka pola rywala i wychodzą do każdego podania tam zagranego. To właśnie tam faktycznie dochodzi do większości odbiorów w pressingu.

Bramkarz-libero ustawia się wysoko i atakuje każdą piłkę zagraną w przestrzeń za wysoką linią obrony.

Lider pressingu, zwykle środkowy napastnik, decyduje o momencie wejścia w pojedynek i pokazuje drużynie, w którą stronę kierować piłkę. Taką rolę w Liverpoolu Kloppa pełnił Roberto Firmino.

Pomocnicy odporni na pressing rozglądają się przed przyjęciem, otwierają ciało i przyjmują piłkę w wolną przestrzeń, z dala od naciskającego. Umiejętności takie jak gra głową czy strzały z dystansu nie pomagają tu w niczym.

Środkowi obrońcy ściskają boisko, utrzymując wysoką linię, i atakują każdą piłkę opadającą przed nimi. Jeśli cofną się głęboko, drużyna rozpada się na dwie części, a pressing zostaje ominięty jednym podaniem.

Gdy skrzydłowy wychodzi do bocznego obrońcy rywala, przestrzeń za nim musi zabezpieczyć jego własny boczny obrońca.

Schemat pressingu to decyzja trenera podjęta przed meczem, oparta na rozegraniu rywala. Można go korygować w trakcie gry poleceniami i wymianami, ale nigdy przez zespół sędziowski.

Pressing załamuje się, gdy zmęczeni są zawodnicy pierwszego składu, więc trenerzy stawiający na pressing wcześnie korzystają z ławki, by odświeżyć napastników i pomocników i utrzymać intensywność w ostatniej półgodzinie.

Pressing działa tylko wtedy, gdy wszyscy wchodzą w pojedynki w tej samej chwili. Okrzyki „naciskamy!" lub „cofamy się!" od liderów utrzymują wyzwalacz jako zbiorowy, czego izolowanemu naciskającemu właśnie brakuje.

Nic w Przepisach nie ogranicza tego, jak agresywnie drużyna może zamykać rywali. Pressing jest karalny tylko wtedy, gdy pojedyncze działanie staje się przewinieniem z Przepisu 12, na przykład nieostrożną lub nierozważną walką o piłkę.

Zwykły faul w pressingu to rzut wolny, a staje się napomnieniem za SPA lub nierozważność albo wykluczeniem za DOGSO.

Prawidłowe atakowanie ciałem – bark w bark, w zasięgu gry piłki, bez użycia ramion do popychania – jest dozwolone. Atakowanie ciałem w sposób nieostrożny albo trzymanie i popychanie, by spowolnić rywala, to przewinienie karane rzutem wolnym bezpośrednim.

Nie ma limitu zawodników, którzy mogą walczyć o piłkę. Podwajanie rywala odpornego na pressing to standardowe narzędzie, choć zostawia wolnego zawodnika gdzie indziej.

Bramkarz może przebywać w dowolnym miejscu boiska, ale jego przywilej gry ręką kończy się na granicy własnego pola karnego.

Większość współczesnych pressingów to hybrydy: ustawienie strefowe jako baza, z orientacją na zawodnika wobec kluczowych graczy rozegrania rywala, najczęściej najgłębiej ustawionego pomocnika.

Niski blok to nie bierne krycie: gdy piłka wchodzi do wybranej strefy, blok agresywnie wychodzi do niej. Atlético Simeone to klasyczny przykład intensywnego pressingu z głęboko ustawionej linii.

Intensywność pressingu reguluje się przez cały mecz: drużyny naciskają mocniej, gdy potrzebują bramki, i cofają się do średniego bloku, gdy prowadzą, są zmęczone lub mierzą się z rywalem odpornym na pressing.

Od Przepisów 2019/20 piłka jest w grze, gdy tylko zostanie kopnięta, ale przeciwnicy do tego momentu muszą pozostawać poza polem karnym.

Przy grze w dziesiątkę brakuje jednego naciskającego do pokrycia boiska, więc zawsze pojawia się wolny zawodnik. Drużyny zwykle rezygnują z wysokiego pressingu, cofają się głębiej i naciskają tylko po wybranych wyzwalaczach.

Odbiór 30 metrów od bramki rywala oznacza krótką drogę do strzału przeciwko zdezorganizowanej obronie. Wysoki pressing jest równie dobrze bronią ofensywną jak defensywną – ale kosztuje dużo energii.

Pressing wysoki oznacza wysoką obronę, co zostawia dużą przestrzeń między linią obrony a bramkarzem. Długa piłka ponad pressingiem albo jedno podanie przez niego natychmiast obnaża tę przestrzeń.

Gdy pressing zostaje pokonany, naciskający są po złej stronie piłki, a boisko przed rywalem jest otwarte.

Odzyskanie piłki w kilka sekund po jej stracie oznacza odzyskanie jej wysoko, przeciwko drużynie, która właśnie wysunęła zawodników do przodu.

Skoro każdy zawodnik odpowiada za strefę, a nie za biegnącego rywala, ustawienie drużyny przetrwa nawet wtedy, gdy rywale się przemieszczają. Łatwiej to trenować i jest mniej męczące niż orientacja na zawodnika.

Gdy każdy rywal jest pilnowany, po prostu nie ma nikogo wolnego do przyjęcia piłki, dlatego orientacja na zawodnika dusi drużyny oparte na posiadaniu piłki. Koszt to bieganie: naciskający są ciągnięci tam, dokąd idzie ich zawodnik.

Niezgrany pressing zostawia otwarte linie podań za plecami zawodnika, który wyskoczył pierwszy. Rywal po prostu gra obok niego i atakuje przestrzeń, którą ten zostawił, co jest gorsze niż brak pressingu.

Jeśli bramkarz zostaje na linii, pierwsza piłka górą to wyścig, który napastnik zwykle wygrywa.

Trójka napastników w ustawieniu 4-3-3 staje wprost naprzeciw czwórki obrońców i bramkarza, więc pierwsza linia pressingu jest już na miejscu, a trzej pomocnicy zamykają kolejną linię za nimi.

Kontrpressing działa właśnie dlatego, że rywal dopiero co przeszedł do ataku i nie jest jeszcze ustawiony. Kilka sekund później ma podniesioną głowę i opcje podania, a naciskanie go tylko otwiera więcej przestrzeni.

Futbol totalny (lata 70. XX wieku) dał podstawy usystematyzowanemu pressingowi Sacchiego (koniec lat 80.), na którym gegenpressing Kloppa zbudował później w Dortmundzie i Liverpoolu.

Klopp zbudował swoją tożsamość na natychmiastowym kontrpressingu w Mainz i Dortmundzie (Bundesliga 2011 i 2012) i przeniósł go do Liverpoolu (Liga Mistrzów 2019, Premier League 2020).

Drużyny Bielsy kryły indywidualnie na całym boisku i naciskały bez wytchnienia. Jego metody w dużym stopniu wpłynęły zarówno na Guardiolę, jak i na Pochettina.

Pochettino, uczeń Bielsy, uczynił z Tottenhamu jedną z najagresywniej naciskających drużyn w Anglii i dotarł z nim do finału Ligi Mistrzów w 2019.

Nagelsmann słynie ze zmieniania ustawienia pressingu i schematu krycia w zależności od rozegrania rywala, czasem w trakcie jednego meczu.

Dortmund zdobył mistrzostwo Bundesligi w 2011 i obronił je w 2012, a gegenpressing był jego znakiem rozpoznawczym. Klopp przeniósł te same zasady do Liverpoolu w 2015.

Sacchi zlikwidował włoskiego libero, utrzymywał wysoką linię spalonego i ćwiczył jedenastu zawodników, by naciskali jak jedna jednostka w pasie 25 metrów.

Pressing wypycha linię obrony wyżej, więc ktoś musi pilnować przestrzeni za nią; stał się nim bramkarz, wzmocniony zakazem z 1992 dotyczącym podań do bramkarza.

Atlético Simeone naciska rzadziej niż drużyny Kloppa, ale z ogromną intensywnością, gdy piłka wchodzi w jego strefę. Mistrzostwo La Liga zdobyło w 2014 i 2021.

Liverpool pokonał Tottenham w finale 2019, w szczytowych latach swojego gegenpressingu. Pozostałe niedawne finały Liverpoolu, w 2018 i 2022, zostały przegrane z Realem Madryt.

Gdy piłka przejdzie ponad pressingiem, środkowi obrońcy muszą wygrać główkę i drugą piłkę, a bramkarz atakuje wszystko, co zagrane za plecy.

Zawodnicy tacy jak De Bruyne czy Rodri niemal zawsze mijają pojedynczego naciskającego. Odpowiedzią jest odcięcie podania do niego cieniem krycia i podejście we dwóch, gdy już przyjmie piłkę.

Zmęczony pressing jest gorszy niż brak pressingu: naciskający spóźniają się i dają się przegrać podaniami. Drużyny cofają linię wejścia w pojedynki, bronią zwarto i wymianami przywracają intensywność tam, gdzie mogą.

W pressingu zbiera się drugie napomnienia, bo naciskający docierają spóźnieni i bez równowagi. Zawodnik napomniany nadal może skrócić dystans; nie może sobie pozwolić tylko na walkę o piłkę na końcu tej drogi.

Gdy koledzy z drużyny są za piłką, najbliższy obrońca asekuruje i spowalnia zawodnika z piłką, zamiast rzucać się do wślizgu – każda sekunda pozwala innemu zawodnikowi odzyskać pozycję i odtworzyć blok.

Pressing działa tylko zespołowo; samotne wyskoczenie zostawia bocznemu obrońcy rywala wolną linię za plecami skrzydłowego.

Przepisy oceniają walkę o piłkę, a nie taktyczny zamiar. Nieostrożna walka o piłkę to rzut wolny, nierozważna – napomnienie, a walka z użyciem nieproporcjonalnej siły lub zagrażająca bezpieczeństwu przeciwnika – wykluczenie.

Pressing to blok zorientowany na piłkę: gdy piłka się przemieszcza, przesuwa się z nią cała jedenastka. Drużyna, która nie potrafi przesunąć się wystarczająco szybko, jest pokonywana każdą zmianą strony, co jest standardowym lekarstwem na wąski pressing.

Drużyny naciskające dopasowują się liczebnie do rozegrania rywala: jeden środkowy pomocnik wyskakuje do przodu, by pierwsza linia znów naciskała jeden na jednego.

Jeśli bramkarz potrafi podawać pod presją, rozegranie ma dodatkowego zawodnika, więc pressing zawsze jest gdzieś w mniejszości. Drużyny naciskające odpowiadają, wykorzystując bieg napastnika do zamknięcia opcji bramkarza.

Wysoki pressing zaczyna się na środkowych obrońcach i bramkarzu rywala; niski pressing czeka głęboko i angażuje się dopiero, gdy rywal podejdzie.

Wysoki pressing jest zorganizowany i czeka; gegenpressing to działanie w przejściu, które otacza piłkę w tej samej chwili, w której zostaje stracona.

Obaj naciskają wysoko, ale w różnych celach. Pressing Kloppa to broń do tworzenia chaotycznych odbiorów i szybkich ataków; pressing Guardioli oparty na rest defence ma odzyskać piłkę i przywrócić kontrolowane posiadanie.

W pressingu zorientowanym na zawodnika kryjący podąża za swoim zawodnikiem, więc ruch markujący odciąga obrońcę i otwiera przestrzeń, którą ten opuścił.

Pressing Bielsy opiera się na indywidualnych pojedynkach krycia indywidualnego na całym boisku, nawet w polu karnym rywala. Pressing Kloppa jest bardziej strefowy i oparty na wyzwalaczach, skierowany na piłkę, a nie na konkretnych rywali.

PPDA liczy akcje defensywne, a nie ich skutek: drużyna może naciskać zaciekle i nigdy nie odzyskać piłki. Analitycy łączą go z miarami takimi jak liczba nacisków, skuteczność pojedynków defensywnych i wysokie odbiory.

Ustawienie 4-3-3 naciska trójką napastników na linię obrony; 4-2-3-1 naciska jednym napastnikiem plus dziesiątką i dwoma bocznymi zawodnikami wysuwającymi się do przodu, za którymi stoi dwóch defensywnych pomocników.

Drużynę grającą krótkimi podaniami pokonuje się zamykaniem linii podań i zmuszaniem jej do gry do tyłu lub w stronę linii bocznej. Drużyna grająca bezpośrednio nigdy nie rozgrywa piłki przez pressing, więc gra sprowadza się do pojedynków w powietrzu i drugiej piłki.

Przy rzucie od bramki drużyna naciskająca wie, skąd zacznie się piłka, i może z góry ustawić szyk, dopasowując się do rozegrania rywala jeden na jednego. W grze otwartej pressing trzeba uruchomić na żywym wyzwalaczu.

Milan Sacchiego naciskał jako blok strefowy, a cała drużyna ściskała piłkę w wąskim pasie. Niemiecka szkoła Kloppa skupia się na momencie przejścia, polując na piłkę w sekundę po jej stracie.

Angażowanie pierwszej linii rozegrania rywala na jego własnej połowie to definicja wysokiego pressingu.

Pressing w sekundach tuż po stracie piłki to gegenpressing, wykorzystujący chwilową dezorganizację rywala.

PPDA 6 oznacza, że rywal wykonał zaledwie sześć podań na akcję defensywną – pressing na poziomie elitarnym, bardzo agresywny. Bierny blok miałby około 15–20.

Naciskanie piłki, gdy koledzy zamykają opcje, sprawia, że pressing jest zbiorowy – zawodnik z piłką nie ma ani czasu, ani wyjścia do podania. Jeden zawodnik zamykający samotnie nic nie osiąga.

Izolowanego naciskającego można pokonać jednym podaniem obok niego, a drużynie za nim brakuje teraz jednego zawodnika w środku pola. Dlatego wyzwalacze muszą być zbiorowe.

Kontrpressing działa tylko w pierwszych około pięciu sekundach po stracie. Gdy to okno minie, rywal ma podniesioną głowę i drużyna powinna zamiast tego odtwarzać ustawienie.

Cofnięcie linii wejścia w pojedynki, by chronić przestrzeń przed bramką, to przejście na średni lub niski blok. Pressing w tej fazie meczu faktycznie się skończył.

Obrona przestrzeni za wysoką linią to zadanie bramkarza-libero.

Pułapka pressingowa kieruje piłkę w wybrany obszar – zwykle ku linii bocznej, która działa jak dodatkowy obrońca – i tam uruchamia zbiorowy pressing. Cień krycia to indywidualne narzędzie, którym kieruje się podanie w tę stronę.

Zbyt mocne przyjęcie to klasyczny wyzwalacz pressingu: rywal ma opuszczoną głowę, a piłka jest na chwilę poza kontrolą, więc cała drużyna wchodzi w pojedynki razem.

Gegenpressing oznacza natychmiastowy atak na piłkę, a cofnięcie się do ustawienia tylko wtedy, gdy nie zostanie odzyskana w ciągu około pięciu sekund.

PPDA liczy, ile podań rywala mija na jedną akcję defensywną, więc niska wartość oznacza, że drużyna interweniuje bez przerwy. 7 drużyny B to elitarny pressing; 22 drużyny A to bierny blok.

Wartość kontrpressingu wynika z dezorganizacji rywala tuż po odbiorze. Gdy już się ustabilizuje, gonienie go tylko bardziej rozciąga ustawienie drużyny – dlatego zawodnicy cofają się do bloku.

Dortmund Kloppa zdobył z rzędu dwa tytuły mistrza Bundesligi w 2011 i 2012. Jego późniejszy tytuł ligowy, z Liverpoolem, przyszedł w 2020.

Orientacja na zawodnika sprawia, że sprytny ruch odciąga naciskającego i otwiera przestrzeń, którą zajmował.

Naciskający w systemie strefowym biegnie tylko wtedy, gdy piłka wchodzi w jego obszar; naciskający zorientowany na zawodnika biegnie wszędzie tam, gdzie zechce iść jego rywal. Ta różnica w obciążeniu biegowym mocno daje o sobie znać w ostatniej półgodzinie.

Linia boczna działa jak dodatkowy obrońca: odbierający nie może się obrócić, a połowa jego opcji podania nie istnieje. Drużyny naciskające celowo spychają piłkę na skrzydło, by stworzyć dokładnie taką sytuację.

Rozglądanie się, zanim piłka nadejdzie, otwarcie ciała i szybkie jej puszczenie to odporność na pressing – umiejętność, która łamie pressing od środka. De Bruyne, Rodri i Verratti słyną z niej.

Wysoka linia obrony to zakład, że piłka zostanie odzyskana przed nią; gdy tak się nie dzieje, to obrońcy muszą się odwrócić i biec.

Milan Sacchiego (1987–91) porzucił włoską tradycję libero i naciskał zbiorowo za wysoką linią, zdobywając Puchar Europy w 1989 i 1990. Inter Herrery reprezentował odwrotną ideę: catenaccio, z libero za obroną krytą indywidualnie.