Rzut karny

Rzut karny to rzut wolny bezpośredni wykonywany z punktu karnego, przy którym między wykonawcą a bramką stoi tylko broniący bramkarz. Przyznaje się go za przewinienia karane rzutem wolnym bezpośrednim popełnione przez zawodnika we własnym polu karnym.

Punkt karny to oznaczone miejsce w odległości 11 m (12 jardów) od linii bramkowej, na linii poprowadzonej prostopadle i na środku między słupkami. Piłkę ustawia się tu przy każdym rzucie karnym.

Łuk pola karnego to łuk o promieniu 9,15 m wyznaczony poza polem karnym, wskazujący minimalną odległość od punktu karnego, jaką muszą zachować zawodnicy inni niż wykonawca i bramkarz.

Przedwczesne wbiegnięcie w pole karne to wejście zawodnika w pole karne lub w obręb łuku pola karnego, zanim piłka znajdzie się w grze. Od 2024 roku jest karane tylko wtedy, gdy miało wpływ na grę.

Przepisy wymagają, by wykonawca rzutu został wcześniej wskazany sędziemu. Wykonanie rzutu przez innego zawodnika jest przewinieniem – nawet jeśli padnie bramka, przyznaje się rzut wolny pośredni przeciwko drużynie wykonawcy.

W momencie wykonania rzutu bramkarz musi mieć co najmniej część jednej stopy na linii bramkowej lub na jej wysokości. Druga stopa może znajdować się w dowolnym położeniu.

Przy rzucie karnym „na klepkę” wykonawca zagrywa piłkę do przodu (legalnie w dowolnym kierunku do przodu), by współpartner mógł do niej dobiec. Jest to dozwolone, o ile piłka porusza się do przodu i zachowane są zasady dotyczące ustawienia zawodników.

Zwód to zwodniczy ruch ciała podczas rozbiegu, mający zmylić bramkarza. Jest dozwolony PODCZAS rozbiegu, ale nie po jego zakończeniu.

Podwójne dotknięcie ma miejsce, gdy wykonawca dotyka piłki dwa razy z rzędu – także przypadkowo, np. gdy noga podporowa muśnie piłkę. Zgodnie z Okólnikiem IFAB 31 (2025), jeśli było przypadkowe, rzut się powtarza.

„Kooperacyjny” rzut karny, zwany też „dwuosobowym”, słynnie wykonali Johan Cruyff i Jesper Olsen dla Ajaksu w 1982 roku. Nazwa „meksykański” pochodzi od podobnej próby w Meksyku; w obu wariantach wykonawca zagrywa piłkę lekko do przodu.

Punkt karny znajduje się 11 metrów (12 jardów) od linii bramkowej, na środku między słupkami.

Wszyscy pozostali zawodnicy (poza wykonawcą i bramkarzem) muszą znajdować się co najmniej 9,15 m od punktu karnego – to promień łuku pola karnego.

W momencie wykonania rzutu co najmniej część jednej stopy musi dotykać linii bramkowej lub znajdować się na jej wysokości. Druga stopa może być poza linią.

W momencie wykonania rzutu w polu karnym znajdują się tylko wykonawca i bramkarz. Wszyscy pozostali zawodnicy (obu drużyn) muszą być poza polem karnym, za punktem karnym i co najmniej 9,15 m od niego.

W momencie wykonania rzutu w polu karnym mogą pozostawać tylko wykonawca i bramkarz.

Rzut karny wprowadzono w 1891 roku po różnych incydentach, w których obrońcy rozmyślnie faulowali, by pozbawić przeciwnika szansy na zdobycie bramki.

Rzut karny (1891), ograniczenie dla bramkarza (1929), zakaz zwodów (2010) i zasada jednej stopy (2019) pojawiły się właśnie w tej kolejności.

W 2019 roku IFAB złagodził wymóg wobec bramkarza z „obie stopy na linii” do „co najmniej jedna stopa dotyka linii lub znajduje się na jej wysokości”.

W 2025 roku IFAB wydał Okólnik 31, wyjaśniając, że przypadkowe podwójne dotknięcie (np. muśnięcie piłki nogą podporową) skutkuje powtórzeniem rzutu karnego.

Nie ma limitu długości rozbiegu ani liczby kroków. Wykonawca może podejść w dowolny sposób, byle nie zwodził po zakończeniu rozbiegu.

Ostateczną decyzję o przyznaniu rzutu karnego podejmuje sędzia – bez względu na to, czy wynika ona z jego własnej oceny, czy z wideoweryfikacji VAR.

Sędzia sygnalizuje (zwykle gwizdkiem), że rzut można wykonać. Wykonawca musi poczekać na ten sygnał.

Od 2025/26 to VAR ma wyłączną odpowiedzialność za kontrolowanie przedwczesnego wyjścia bramkarza z linii przy rzutach karnych (gdy VAR jest stosowany). Odciąża to sędziego na boisku.

Zasada wskazania wykonawcy wymaga, by sędzia wiedział, kto wykonuje rzut, zanim zostanie on dopuszczony.

W momencie wykonania rzutu w polu karnym mogą znajdować się tylko wykonawca i bramkarz – wszyscy pozostali muszą być poza nim.

Od 2025/26, gdy VAR/GLT mogą kontrolować przedwczesne wyjście bramkarza oraz uznanie lub nieuznanie bramki, zaleca się, by sędzia asystent stał na linii bocznej na wysokości punktu karnego – by być gotowym do oceny spalonego, jeśli piłka odbije się od bramkarza lub słupka.

Rzut może wykonać każdy zawodnik drużyny atakującej (także bramkarz, który musiałby w tym celu wyjść w pole) – pod warunkiem że został wskazany.

Sędzia decyduje o powtórzeniu na podstawie zasady „wpływu” z 2024 roku – przedwczesne wbiegnięcie w pole karne jest karane tylko wtedy, gdy wpłynęło na grę.

Jeśli przewiniają jednocześnie obie strony, wykonawca zostaje napomniany, a drużyna broniąca otrzymuje rzut wolny pośredni – niezależnie od wyniku rzutu.

Przy rzucie karnym bramki broni tylko bramkarz. Wszyscy pozostali obrońcy znajdują się poza polem karnym, za punktem karnym, w odległości ≥9,15 m.

Zwody podczas rozbiegu są dozwolone jako część futbolu. Umiejętność wprowadzania w błąd jest dopuszczalna.

Zwód jest legalny podczas rozbiegu, ale staje się przewinieniem w chwili, gdy wykonawca dochodzi do momentu faktycznego uderzenia piłki.

Bramkarz może przemieszczać się na boki przed wykonaniem rzutu. W MOMENCIE rzutu musi mieć co najmniej jedną stopę na linii bramkowej lub na jej wysokości.

Bramkarz może w każdej chwili przesuwać się na boki wzdłuż linii, ale w momencie kopnięcia piłki co najmniej jedna stopa nadal musi być na linii bramkowej lub na jej wysokości.

Rzut karny „na klepkę” jest legalny: wykonawca zagrywa piłkę do przodu (na dowolną odległość), by współpartner mógł do niej dobiec. Współpartner musi pozostać poza polem karnym do chwili wykonania rzutu.

Bramkarz nie może dotykać słupków, poprzeczki ani siatki przed wykonaniem rzutu. Byłoby to przedwczesne wbiegnięcie w pole karne.

Zatrzymanie się podczas rozbiegu jest częścią legalnego zwodu. Zatrzymanie jest niedozwolone tylko wtedy, gdy rozbieg został zakończony, a wykonawca markuje uderzenie.

Rzut karny jest bezpośredni – wykonawca może zdobyć bramkę od razu, posyłając piłkę do bramki.

Żaden inny zawodnik, z żadnej drużyny, nie może wejść w pole karne przed wykonaniem rzutu.

Bramkarz może obronić rzut dowolną częścią ciała – rękami, nogami, głową itd.

Jeśli bramkarz popełni przewinienie, ale rzut zakończy się powodzeniem, przewinienie pomija się, a bramka jest uznana.

Przewinienie bramkarza + niecelny strzał lub obrona = powtórzenie. Pierwsze przewinienie w meczu: ostrzeżenie; kolejne: napomnienie (żółta kartka).

Przewinienie wykonawcy (np. nieprzepisowy zwód, rozmyślne podwójne dotknięcie, przedwczesne wbiegnięcie współpartnera) oznacza: bramka nieuznana, rzut wolny pośredni dla obrońców, napomnienie wykonawcy.

Zgodnie ze zmianą IFAB z 2024 roku przedwczesne wbiegnięcie w pole karne bez wpływu na grę jest pomijane. Bramka jest uznana.

Przedwczesne wbiegnięcie w pole karne bez wpływu na grę jest pomijane. Gra jest wznawiana tak, jak wynika z pierwotnego rozstrzygnięcia.

Zgodnie z Okólnikiem IFAB 31 (2025) przypadkowe podwójne dotknięcie (np. muśnięcie piłki nogą podporową) skutkuje powtórzeniem rzutu. Pierwotna bramka nie jest uznana.

Rozmyślne podwójne dotknięcie jest zawsze przewinieniem, niezależnie od tego, czy piłka trafi do bramki – bramka jest nieuznana.

Gdy bramkarz i wykonawca przewinią jednocześnie, pierwszeństwo ma przewinienie wykonawcy: rzut wolny pośredni i napomnienie dla wykonawcy.

Jeśli osoba niepożądana (ktoś lub coś spoza gry) dotknie piłki po odbiciu od bramkarza lub słupka przy rzucie karnym, rzut się powtarza.

Zwód po zakończeniu rozbiegu jest przewinieniem – napomnienie i rzut wolny pośredni dla obrońców.

William McCrum, irlandzki bramkarz i biznesmen, zaproponował rzut karny w 1890 roku po faulu na linii bramkowej. Irlandzki związek (Irish FA) przekazał pomysł FA, która przyjęła go w 1891 roku.

Propozycja McCruma (1890) doprowadziła do przyjęcia rzutu przez FA (1891); ustawienie bramkarza zostało zaostrzone w 1929 roku, a w 2019 roku ponownie złagodzone do jednej stopy.

Od wprowadzenia w 1891 roku punkt karny zawsze znajdował się 12 jardów (obecnie ustandaryzowane na 11 m) od linii bramkowej.

Do 1929 roku bramkarz mógł stać w dowolnym miejscu do 6 jardów (ok. 5,5 m) przed linią bramkową.

W 2010 roku IFAB zakazał „zwodów po zakończeniu rozbiegu”, uznając je za niesportowe zachowanie w obliczu „rosnącej tendencji do markowania uderzenia przy rzucie karnym w celu oszukania bramkarza”.

Te reformy pojawiły się w następującej kolejności: sam rzut (1891), zakaz zwodów (2010), zasada jednej stopy (2019) i przedwczesne wbiegnięcie w pole karne oceniane według wpływu (2024/25).

Przed 2019 rokiem obie stopy musiały być na linii. Zmiana z 2019 roku uznała za wystarczającą jedną stopę.

VAR po raz pierwszy zastosowano na mistrzostwach świata w 2018 roku w Rosji, a decyzje dotyczące rzutów karnych należały do czterech kategorii podlegających wideoweryfikacji.

W 2024/25 IFAB rozszerzył filozofię „wpływu” z przedwczesnego wyjścia bramkarza także na przedwczesne wbiegnięcie zawodników – karane tylko wtedy, gdy miało wpływ.

W 1982 roku Johan Cruyff i Jesper Olsen wykonali dla Ajaksu słynny „kooperacyjny” (dwuosobowy) rzut karny. Cruyff zagrał piłkę do przodu, Olsen dobiegł do niej, a Cruyff zdobył bramkę z dobitki.

Jeśli piłka odbije się i pozostanie w grze, rzut karny jest zakończony, a gra toczy się dalej normalnie. Wykonawca nie może ponownie dotknąć piłki, dopóki nie zagra jej inny zawodnik.

Jeśli bramka padnie, zanim wykonawca dotknie piłki po raz drugi, jest uznana. Przewinienie drugiego dotknięcia ma znaczenie tylko wtedy, gdy piłka nie wpadła do bramki.

Dotknięcie piłki przez bramkarza liczy się jako dotknięcie „innego zawodnika”. Wykonawca może więc legalnie zagrać piłkę po odbiciu i zdobyć bramkę.

Na koniec połowy lub meczu czas gry jest przedłużany, aby rzut karny został dokończony. Mecz kończy się dopiero po zakończeniu rzutu.

Zagranie piłki ręką po wykonaniu rzutu = przewinienie zagrania piłki ręką. Rzut wolny pośredni lub bezpośredni, zależnie od miejsca.

Przedwczesne wbiegnięcie współpartnera wykonawcy, które miało wpływ (tutaj: niecelny strzał), skutkuje powtórzeniem rzutu.

Przedwczesne wbiegnięcie obrońcy, które miało wpływ (tutaj: uniemożliwienie ewentualnej dobitki), również skutkuje powtórzeniem rzutu.

Piłka musi leżeć nieruchomo na punkcie karnym przed wykonaniem rzutu – jeśli się porusza, rzut należy powtórzyć.

Niektóre drużyny wymieniają podstawowego bramkarza na „specjalistę od rzutów karnych”. Jest to dozwolone, jeśli spełnione są zwykłe zasady wymiany.

Nie ma ustalonego czasu trwania – ale sędzia może udzielić napomnienia za grę na czas, jeśli rozbieg jest nadmiernie opóźniany.

Rzuty karne w trakcie meczu: piłka pozostaje w grze po rzucie (możliwe odbicia i podania). Rzuty karne w serii: tylko jedno uderzenie, bez dobitek; rzuty „na klepkę” są niedozwolone.

To samo przewinienie daje zupełnie inne wznowienie w zależności od miejsca – rzut wolny z murem poza polem karnym albo rzut karny, w którym trzeba pokonać tylko bramkarza, w polu karnym.

Przy rzutach wolnych pośrednich w polu karnym cała drużyna broniąca może się zgromadzić na linii bramkowej. Przy rzutach karnych: tylko bramkarz.

W przeciwieństwie do dawnej zasady pozwalającej bramkarzowi stać do 6 jardów przed linią bramkową, obecne Przepisy wymagają co najmniej jednej stopy na linii bramkowej lub na jej wysokości.

Zmiana z 2019 roku złagodziła wymóg z obu stóp do jednej – dostrzegając, jak trudno utrzymać obie stopy nieruchomo.

Reforma z 2024 roku przesunęła ocenę przedwczesnego wbiegnięcia w pole karne od zasady ścisłej (każde wejście = powtórzenie) do zasady opartej na wpływie (tylko istotne wejście = powtórzenie).

Zgodnie z Okólnikiem IFAB 31 (2025) przypadkowe podwójne dotknięcie skutkuje powtórzeniem rzutu – a nie nieuznaniem bramki, jak dawniej. Rozmyślne nadal oznacza rzut wolny pośredni.

Podczas rozbiegu: zwód jest częścią futbolu. Po rozbiegu: zwód jest niesportowy i karany.

Przy rzucie karnym „na klepkę” wykonawca zagrywa piłkę do przodu (na dowolną odległość) do współpartnera. Współpartner musi pozostać poza polem karnym do chwili wykonania rzutu.

Skuteczność rzutów karnych wynosi około 75–80% w czołowych ligach. Skuteczność strzałów z gry jest znacznie niższa – rzuty karne to ogromne szanse na zdobycie bramki.

Przewinienie karane rzutem wolnym bezpośrednim popełnione we własnym polu karnym = rzut karny. Podstawienie nogi to jedno z siedmiu przewinień z kontaktem.

Po odbiciu piłki od słupka gra toczy się dalej normalnie. Rzut karny jest zakończony.

Przewinienie bramkarza, które miało realny wpływ na rozstrzygnięcie (tutaj: umożliwiło obronę), skutkuje powtórzeniem rzutu.

Przewinienie bramkarza + strzał daleko obok = brak wpływu = brak powtórzenia. Pierwotne rozstrzygnięcie (rzut od bramki) pozostaje w mocy.

Zwód po zakończeniu rozbiegu = przewinienie. Napomnienie dla wykonawcy; rzut wolny pośredni dla obrońców.

Zgodnie z Okólnikiem 31 (2025) przypadkowe podwójne dotknięcie → powtórzenie.

Przedwczesne wbiegnięcie bez wpływu (współpartner nie wpłynął na rozstrzygnięcie) = bramka uznana.

Po wykonaniu rzutu jego wykonawca nie może dotknąć piłki, zanim dotknie jej inny zawodnik. Bramka jest nieuznana; rzut wolny pośredni dla drużyny broniącej.

Rzut karny „na klepkę” jest legalny, o ile piłka porusza się do przodu, a współpartner, który ma do niej dobiec, znajdował się poza polem karnym w chwili wykonania rzutu.

Obrona bramkarza liczy się jako dotknięcie „innego zawodnika”, więc pierwotny wykonawca może zagrać piłkę po odbiciu i zdobyć bramkę.

Punkt karny znajduje się 11 m od linii bramkowej.

Od 2019 roku co najmniej część jednej stopy musi dotykać linii bramkowej lub znajdować się na jej wysokości w momencie wykonania rzutu.

Rzut karny wprowadziła w 1891 roku FA, po propozycji Williama McCruma.

Zgodnie z Okólnikiem 31 (2025) przypadkowe podwójne dotknięcie skutkuje powtórzeniem rzutu.

Zwód w momencie uderzenia jest niedozwolony. Żółta kartka + rzut wolny pośredni dla drużyny broniącej.

W momencie rzutu w polu karnym znajduje się tylko bramkarz drużyny broniącej.

Nawet jeśli piłka wpadnie do bramki, przedwczesne wbiegnięcie atakującego, które realnie wpłynęło na bramkarza, anuluje bramkę.

Jednoczesne przewinienia = napomnienie dla wykonawcy + rzut wolny pośredni dla drużyny broniącej.

Wykonawca jest wskazywany sędziemu z wyprzedzeniem – co zapobiega zamianie w trakcie wykonywania rzutu.

Od 2025/26 za kontrolowanie przedwczesnego wyjścia bramkarza przy rzutach karnych odpowiada wyłącznie VAR, który w razie potrzeby sygnalizuje to sędziemu.