Piłka

Przepis 2 IFAB – „Piłka” – określa wszystkie oficjalne wymagania wobec piłki meczowej: kształt, materiał, rozmiar, wagę i ciśnienie.

Piłka nożna musi być kulista (C). Owalne piłki należą do rugby i futbolu amerykańskiego.

W piłce nożnej dorosłych (i w większości piłki młodzieżowej od 13. roku życia) używa się piłki w rozmiarze 5. Mniejsze rozmiary (4 i 3) przeznaczone są dla młodszych grup wiekowych.

Obwód to odległość dookoła piłki, mierzona w jej najszerszym miejscu. Przepis 2 określa, że dla rozmiaru 5 musi wynosić od 68 do 70 cm.

Ciśnienie to ciśnienie powietrza wewnątrz piłki, mierzone w atmosferach lub barach. Przepis 2 ustala je na 0,6–1,1 atmosfery na poziomie morza.

Komora to wewnętrzna szczelna przestrzeń na powietrze, która nadaje piłce kształt. Jest zamknięta wewnątrz zewnętrznych paneli piłki.

Klasyczna piłka nożna składa się z 32 paneli (12 pięciokątów i 20 sześciokątów), choć nowoczesne konstrukcje mają mniej paneli o nowych kształtach.

Piłki meczowe dostarcza się przed meczem i zatwierdza przed rozpoczęciem gry; zatwierdzone piłki zapasowe czekają wokół boiska, by przyspieszyć wznowienia gry.

Powietrze wtłacza się przez zawór pompką z igłą; następnie sprawdza się ciśnienie, aby mieściło się w dozwolonym zakresie, zanim igła zostanie wyjęta.

Napompowana piłka ma właściwe ciśnienie wewnętrzne (0,6–1,1 atmosfery). Piłki, z której uszło powietrze, nie można używać w meczu.

Obwód mierzy się dookoła najszerszej części piłki; dla piłki w rozmiarze 5 musi wynosić co najmniej 68 cm.

Przepis 2 ustala maksymalny obwód na 70 cm. Pełny zakres wynosi więc 68–70 cm.

Piłka tenisowa waży mniej niż 60 g, piłka nożna mniej niż pół kilograma, a koszykarska więcej.

Przepis 2 ustala maksymalną wagę na 450 g w momencie rozpoczęcia gry. Pełny zakres to 410–450 g.

Przepis 2 ustala minimalne ciśnienie na 0,6 atm – poniżej niego piłka jest zbyt miękka do prawidłowej gry.

Przepis 2 ustala maksymalne ciśnienie na 1,1 atm – powyżej niego piłka staje się zbyt twarda i niebezpieczna.

Im większa liczba, tym większa piłka: rozmiar 3 jest dla najmłodszych zawodników, rozmiar 4 dla starszych dzieci, a rozmiar 5 dla nastolatków i dorosłych.

W grze jest tylko jedna piłka naraz. Piłki zapasowe rozmieszczone wokół boiska służą wyłącznie do przyspieszania wznowień gry.

0,6–1,1 atm to zakres dozwolony przez Przepis 2. Odpowiada to mniej więcej 8,5–15,6 psi (lub 600–1100 g/cm²) na poziomie morza.

Przy obwodzie 68–70 cm średnica wynosi około 21,6–22,3 cm (≈22 cm). Średnicę oblicza się jako obwód ÷ π.

Zgodnie z Przepisem 5 sędzia sprawdza i zatwierdza piłkę meczową przed rozpoczęciem gry. W razie potrzeby może też zmienić piłkę w trakcie meczu.

W większości rozgrywek piłki dostarcza gospodarz lub organizator, a przed użyciem muszą one zostać zatwierdzone.

Sędzia jest jedyną władzą uprawnioną do wymiany piłki w trakcie meczu. Użyje jednej z piłek zapasowych zatwierdzonych już przed rozpoczęciem gry.

Kapitanowie mogą zgłaszać zastrzeżenia co do piłki, ale ostatecznie decyduje sędzia. Sędzia może też sprawdzić piłkę bez proszenia.

Systemami wielu piłek, z chłopcami i dziewczętami do podawania piłek oraz piłkami zapasowymi rozmieszczonymi wokół boiska, zarządzają organizatorzy meczu. Sędzia zatwierdza wszystkie używane piłki meczowe.

Na mecz dorosłych potrzebna jest kulista piłka w rozmiarze 5 (C). B to mniejsza piłka młodzieżowa, a A i D nie są kuliste.

Oficjalną piłkę turniejową wybiera organizator (np. FIFA na mistrzostwa świata). adidas dostarcza oficjalną piłkę mistrzostw świata od 1970 roku.

Zgodnie z tradycją zawodnik, który zdobędzie hat trick, zabiera piłkę meczową do domu po meczu.

FIFA wspólnie z adidasem wprowadziła Telstar – słynną 32-panelową biało-czarną piłkę – na mistrzostwach świata 1970 w Meksyku, zaprojektowaną z myślą o lepszej widoczności w telewizji.

Największe rozgrywki mają umowy sponsorskie (FIFA z adidasem, UEFA z Molten/adidasem itd.). Organizator dostarcza oficjalne piłki na wszystkie mecze.

Piłka musi spełniać wymagania Przepisu 2 dotyczące ciśnienia. Piłkę, w której brakuje powietrza lub jest niedopompowana, należy wymienić.

Owalnych piłek używa się w rugby i futbolu amerykańskim. Piłka nożna (association football) wymaga zgodnie z Przepisem 2 piłki kulistej.

Choć kultowa piłka jest biało-czarna, Przepis 2 nie ogranicza koloru. Żółte lub pomarańczowe piłki są powszechne przy śniegu ze względu na widoczność.

Zawodnicy mogą zgodnie z przepisami używać rąk do przygotowania wznowień gry (wrzutów, rzutów wolnych, rzutów rożnych, rzutów od bramki). „Zagranie piłki ręką” jako przewinienie dotyczy wyłącznie rozmyślnego zagrania ręką w trakcie gry.

W meczu dozwolona jest tylko piłka zatwierdzona przez sędziego. Wymiana piłki bez zgody sędziego jest niedozwolona.

Wadliwa piłka nie może zdobyć bramki: gra zostaje przerwana, piłka zostaje wymieniona, a gra jest wznawiana rzutem sędziowskim.

Piłkę można zmienić podczas każdej przerwy w grze, także po zdobyciu bramki, więc rozpoczęcie gry może zostać wykonane inną zatwierdzoną piłką.

Piłka musi spełniać wymagania Przepisu 2 przez cały mecz. Każda modyfikacja pozbawia ją prawa do użycia.

Od 2025 roku bramkarz, który przetrzymuje piłkę dłużej niż osiem sekund, przyznaje rzut rożny. Ostatnie pięć sekund sędzia odlicza uniesioną ręką.

W rozgrywkach dorosłych wymagana jest piłka w rozmiarze 5. Rozmiar 4 jest używany w piłce młodzieżowej (zwykle w wieku 8–12 lat), rozmiar 3 dla bardzo młodych zawodników.

Zgodnie z Przepisem 2, jeśli piłka stanie się wadliwa w trakcie gry, sędzia przerywa grę. Po wymianie piłki gra jest wznawiana rzutem sędziowskim w miejscu zdarzenia.

Jeśli piłka pęknie, zanim przekroczy linię, bramka nie zostaje uznana. Sędzia przerywa grę i po wymianie piłki wznawia ją rzutem sędziowskim.

Rzut karny nie został jeszcze wykonany, więc piłkę po prostu się wymienia, a rzut wykonuje się nową piłką.

Przepompowana piłka jest niebezpieczna i wykracza poza limity Przepisu 2. Sędzia wymieni ją na prawidłową piłkę, zanim gra będzie kontynuowana.

Mecz nie może toczyć się bez prawidłowej piłki. Dlatego organizatorzy rozgrywek mają w pogotowiu kilka zatwierdzonych piłek.

Rozmyślne uszkodzenie piłki jest niesportowym zachowaniem. Sędzia wymieni piłkę, przyzna rzut wolny (lub rzut karny) i może udzielić zawodnikowi napomnienia.

Ingerencja z zewnątrz (na przykład dodatkowa piłka lub przedmiot na boisku) powoduje, że sędzia przerywa grę. Mecz jest wznawiany rzutem sędziowskim w miejscu, w którym znajdowała się pierwotna piłka.

Od 2019 roku, jeśli piłka dotknie członka zespołu sędziowskiego, a drugi zespół przejmie posiadanie piłki, gra jest przerywana i wznawiana rzutem sędziowskim.

Jeśli wada zostanie wykryta po zdobyciu bramki, ale w chwili jej zdobycia piłka była sprawna, bramka zostaje uznana. Sędzia decyduje, kierując się oceną opartą na dowodach.

Dozwolona jest tylko piłka meczowa zatwierdzona przez sędziego. Nieuprawnioną piłkę się usuwa, a drużyna lub osoba funkcyjna może zostać ukarana za niesportowe zachowanie.

Pierwsze piłki miały zwierzęcy pęcherz w skórzanej osłonie, w XIX wieku pojawiły się pęcherze gumowe, a na końcu syntetyczne panele.

FA ustaliła pierwszy standard rozmiaru i wagi piłki w 1872 roku, zaledwie dziewięć lat po tym, jak po raz pierwszy spisano Przepisy gry.

Telstar, użyty na mistrzostwach świata 1970 w Meksyku, miał 12 czarnych pięciokątów i 20 białych sześciokątów, by był widoczny w czarno-białej telewizji.

adidas dostarcza oficjalną piłkę meczową na każde mistrzostwa świata FIFA od 1970 roku. Znane przykłady: Telstar (1970), Tango (1978), Jabulani (2010), Al Rihla (2022).

Skóra wchłaniała wodę; w deszczowe dni piłka mogła podwoić wagę, co prowadziło do wielu urazów po uderzeniach głową, udokumentowanych dekady później.

Materiały syntetyczne (kompozyty poliuretanu i PVC) zastąpiły skórę na najwyższym poziomie w latach 80. XX wieku. Nowoczesne piłki są praktycznie wodoodporne.

Jabulani, użyta na mistrzostwach świata 2010 w Republice Południowej Afryki, była szeroko krytykowana za nieprzewidywalne tory lotu. adidas zmodyfikował później konstrukcję paneli w kolejnych piłkach.

Al Rihla, użyta na mundialu w Katarze w 2022 roku, zawierała czujnik ruchu IMU o częstotliwości 500 Hz – używany do wspomagania VAR przy ocenie spalonych i zagrań ręką.

Pierwsze mistrzostwa świata odbyły się w 1930 roku, testy jakości piłek FIFA rozpoczęły się w 1996 roku, a VAR po raz pierwszy użyto na mistrzostwach świata w 2018 roku.

Wymagania wobec piłki są częścią Przepisów gry od 1872 roku i z czasem je doprecyzowywano. Dzisiejsze dokładne zakresy (68–70 cm, 410–450 g, 0,6–1,1 atm) ukształtowały się w XX wieku.

Rozmiar 4 (obwód 63,5–66 cm) to standardowa piłka dla wieku 8–12 lat. Starsza młodzież i dorośli używają rozmiaru 5.

Rozmiar 3 to najmniejsza standardowa piłka, używana przez najmłodszych zawodników (zwykle poniżej 8 lat). Jest lżejsza i łatwiejsza do opanowania.

Przepis 2 określa ciśnienie na poziomie morza. Na dużej wysokości (np. w La Paz w Boliwii) piłka może zachowywać się inaczej z powodu warunków atmosferycznych, ale obowiązuje ten sam dozwolony zakres.

W futsalu używa się piłki w rozmiarze 4 o ograniczonym odbiciu, przeznaczonej na twarde nawierzchnie. Nie spełnia ona wymagań Przepisu 2 dla piłki nożnej.

Przepisy nie określają koloru piłki, a jaskrawe piłki często używa się na śniegu.

Inteligentne piłki (takie jak adidas Al Rihla użyta na mistrzostwach świata 2022) są dozwolone, o ile spełniają wszystkie wymagania Przepisu 2 i mają zatwierdzenie FIFA.

Zimne powietrze się kurczy, więc piłka na dworze w mroźną pogodę traci ciśnienie i może wymagać dopompowania.

Piłki replika są z wyglądu podobne, ale wykonane z tańszych materiałów i gorszej jakości. W oficjalnych meczach dozwolone są tylko prawidłowo przebadane i certyfikowane piłki meczowe.

Oznaczenia producenta (adidas, Nike itd.) są standardem na oficjalnych piłkach. Inne oznaczenia komercyjne są zwykle ograniczone regulaminem rozgrywek.

Dodatkowy przedmiot, który przeszkadza w grze, nie jest piłką meczową: sędzia przerywa grę, każe go usunąć i wznawia grę rzutem sędziowskim.

Piłka nożna ma rozmiar 5 (obwód 68–70 cm). Piłka futsalowa ma rozmiar 4 (62–64 cm) i jest cięższa, o niskim odbiciu, przeznaczona na twarde boiska.

Piłka nożna (association football) wymaga piłki kulistej. Futbol amerykański używa owalnej, wydłużonej elipsoidy obrotowej, zaprojektowanej do rzucania i chwytania.

Rozmiar 5 waży 410–450 g; rozmiar 4 zwykle waży 350–390 g. Mniejsze piłki są też lżejsze – odpowiednie dla młodszych zawodników.

Historycznym problemem skórzanych piłek było wchłanianie wody – w ulewnym deszczu mogły niemal podwoić wagę. Nowoczesne piłki syntetyczne są praktycznie wodoodporne.

Telstar (1970) był 32-panelową piłką skórzano-syntetyczną bez elektroniki. Al Rihla (2022) miała w środku czujnik ruchu 500 Hz wspierający decyzje VAR.

Obie dyscypliny używają piłek o stosunkowo niskim ciśnieniu wewnętrznym w porównaniu (na przykład) z piłką tenisową. Dokładne wymagania różnią się nieco w zależności od dyscypliny.

Piłka tenisowa ma poniżej 7 cm średnicy; piłka do piłki ręcznej dla dorosłych ma około 58–60 cm obwodu, piłka nożna 68–70 cm, a koszykarska około 75 cm.

Piłka do rugby jest owalna (D).

Wczesne piłki nie były ujednolicone; FA ustaliła rozmiar i wagę w 1872 roku, a FIFA rozpoczęła testy jakości w 1996 roku.

Mniejsze, lżejsze piłki pomagają dzieciom rozwijać technikę. Rozmiar 3 jest odpowiedni dla bardzo młodych zawodników, z obwodem około 58–61 cm.

Jeśli piłka stanie się wadliwa w trakcie gry, sędzia natychmiast przerywa grę i wznawia ją rzutem sędziowskim w miejscu, w którym piłka stała się wadliwa.

Sędzia sprawdza piłkę i decyduje. Jeśli ciśnienie jest niższe niż 0,6 atm, piłka zostaje wymieniona na jedną z przygotowanych zapasowych.

Dodatkowa piłka, która przeszkadza w grze, oznacza, że sędzia przerywa grę, każe ją usunąć i wznawia grę rzutem sędziowskim.

Od 2025 roku bramkarz może przetrzymywać piłkę do ośmiu sekund; sędzia odlicza ostatnie pięć, a dłuższe przetrzymywanie daje przeciwnikom rzut rożny.

Od 2019 roku, jeśli piłka odbije się od członka zespołu sędziowskiego i wpadnie bezpośrednio do bramki, bramka nie zostaje uznana. Gra jest wznawiana rzutem sędziowskim.

Rozgrywki młodzieżowe określają rozmiary piłek według wieku. Większość federacji krajowych używa rozmiaru 4 dla U-10 (i U-12), a rozmiar 5 zachowuje dla U-13+ i dorosłych.

Zatwierdzone piłki zapasowe są przechowywane wokół boiska, więc zgubioną piłkę po prostu się wymienia, a gra jest wznawiana jak zwykle.

Przed wznowieniem gry piłka musi spełniać wymagania Przepisu 2. Sędzia wymieni ją, zanim zostanie wykonany rzut rożny.

Zgodnie z długoletnią tradycją zawodnik, który zdobędzie trzy bramki w jednym meczu, zatrzymuje piłkę meczową na pamiątkę, często z podpisami kolegów z drużyny.

Sędzia może ponownie napompować piłkę, aby mieściła się w dozwolonym zakresie ciśnienia, lub w razie potrzeby wymienić ją na zapasową.

Przepis 2 – „Piłka” – określa wymagania wobec piłki używanej w meczach.

W piłce nożnej dorosłych i większości piłki nastolatków (U-13+) używa się piłki w rozmiarze 5 – standardu gry seniorów.

Przepis 2 wymaga obwodu od 68 cm do 70 cm – mierzonego dookoła najszerszego miejsca piłki.

Przepis 2 wymaga, aby piłka ważyła od 410 g do 450 g na początku meczu.

Ciśnienie musi mieścić się w dozwolonym zakresie, więc piłkę, której odczyt jest zbyt wysoki lub zbyt niski, koryguje się i sprawdza ponownie.

Piłka nożna musi być kulista (B).

Sędzia sprawdza i zatwierdza piłkę. Może też zmienić piłkę w trakcie meczu, jeśli stanie się wadliwa.

Jeśli piłka stanie się wadliwa, sędzia natychmiast przerywa grę. Po wymianie piłki gra jest wznawiana rzutem sędziowskim w miejscu, w którym piłka stała się wadliwa.

adidas dostarcza oficjalną piłkę na każde mistrzostwa świata FIFA od 1970 roku – zaczynając od kultowego Telstara.

Telstar użyto w 1970 roku, Tango w 1978, Jabulani w 2010, a Al Rihla w 2022.