Przejdź do treści
Insporta Book
pl

Triathlon · Poziom 7: Wyższy zaawansowany · Podpoziom 7.5

Fizjologia starzenia się i kategorii masters

10 testów · 100 faktów · zaktualizowano 12 października 2026 · markdown

Jak starzeje się organizm w sportach wytrzymałościowych: maksymalne tętno, starzejące się serce i tętnice, sarkopenia i jednostki motoryczne, białko i oporność anaboliczna, kości, ścięgna i stawy, upał i nawodnienie, spadek wyników w poszczególnych dyscyplinach, co zachowuje trening przez całe życie, regeneracja z wiekiem i długość życia w zdrowiu.

Każdy test poniżej to dziesięć pytań w Insporta. Lista pod testem pokazuje, co sprawdzają pytania: jeden fakt na pytanie, ze źródłem, na którym je oparto. Przeczytaj ją przed testem albo wróć do niej po błędnej odpowiedzi.

Test 1Maksymalne tętno a wiekRozwiąż test

  1. Ich metaanaliza z 2001 roku obejmująca 351 badań dała HRmax = 208 − 0,7 × wiek, zmniejszając błąd wzoru 220 − wiek u starszych dorosłych.

    Źródło: Tanaka, Monahan & Seals, J Am Coll Cardiol 2001 · wiedza

  2. Wzór ten wywodzi się z podsumowania rozproszonych danych z 1971 roku i nigdy nie został wyprowadzony z rzetelnego badania.

    Źródło: Robergs & Landwehr, J Exerc Physiol Online 2002 · wiedza

  3. Wzory predykcyjne mają odchylenie standardowe rzędu 10–12 uderzeń na minutę, więc wartości u poszczególnych osób bardzo się różnią.

    Źródło: Tanaka, Monahan & Seals, J Am Coll Cardiol 2001 · wiedza

  4. Maksymalne tętno spada z wiekiem zarówno u osób wytrenowanych, jak i niewytrenowanych.

    Źródło: Tanaka, Monahan & Seals, J Am Coll Cardiol 2001 · wiedza

  5. Wewnętrzna częstotliwość węzła zatokowo-przedsionkowego i reakcja serca na adrenalinę zmniejszają się z wiekiem.

    Źródło: Kenney, Wilmore & Costill, Physiology of Sport and Exercise (wyd. 8) · wiedza

  6. Ponieważ indywidualne wartości maksymalne mocno rozpraszają się wokół wartości ze wzorów, zmierzone maksimum lub próg dają dokładniejsze strefy.

    Źródło: Tanaka, Monahan & Seals, J Am Coll Cardiol 2001 · zastosowanie

  7. Intensywność Karvonena to tętno spoczynkowe plus procent rezerwy tętna.

    Źródło: Karvonen et al., Ann Med Exp Biol Fenn 1957 · wiedza

  8. Beta-blokery tłumią tętno w spoczynku i podczas wysiłku, więc strefy należy ustalić na nowo albo posługiwać się wysiłkiem odczuwanym i mocą.

    Źródło: Kenney, Wilmore & Costill, Physiology of Sport and Exercise (wyd. 8) · zastosowanie

  9. Sprawność zależy od pojemności minutowej serca (tętna i objętości wyrzutowej) oraz od ekstrakcji tlenu, a nie tylko od tętna.

    Źródło: Kenney, Wilmore & Costill, Physiology of Sport and Exercise (wyd. 8) · zastosowanie

  10. Podłużne dane Gellisha dały HRmax = 207 − 0,7 × wiek, niemal tyle samo co 208 − 0,7 × wiek według Tanaki.

    Źródło: Gellish et al., Med Sci Sports Exerc 2007 · wiedza

Test 2Starzejący się układ sercowo-naczyniowyRozwiąż test

  1. Gdy maksymalne tętno spada o około 0,7 uderzenia rocznie, maksymalna pojemność minutowa serca maleje, nawet jeśli objętość wyrzutowa jest utrzymana.

    Źródło: Kenney, Wilmore & Costill, Physiology of Sport and Exercise (wyd. 8) · wiedza

  2. Tętnice sztywnieją z wiekiem, ale starsze osoby wytrenowane wytrzymałościowo mają mniej sztywne tętnice niż siedzący rówieśnicy.

    Źródło: Tanaka et al., Circulation 2000 · wiedza

  3. Osoby ćwiczące 4–5 razy w tygodniu przez całe życie miały komory o podatności takiej jak znacznie młodsi dorośli.

    Źródło: Bhella et al., J Am Coll Cardiol 2014 · wiedza

  4. Gorsza podatność zmniejsza napełnianie w rozkurczu, zwłaszcza przy krótkich czasach napełniania przy wysokim tętnie.

    Źródło: Kenney, Wilmore & Costill, Physiology of Sport and Exercise (wyd. 8) · wiedza

  5. Sportowcy, którzy utrzymali intensywność treningu, tracili mniej VO₂max niż ci, którzy ją zmniejszyli.

    Źródło: Pollock et al., J Appl Physiol 1997 · wiedza

  6. Zawodnicy kategorii masters zwykle utrzymują próg na podobnym lub wyższym ułamku malejącego VO₂max.

    Źródło: Tanaka & Seals, J Physiol 2008 · wiedza

  7. Badania wskazują, że ekonomia biegu jest w dużej mierze zachowana u wytrenowanych starszych biegaczy, więc spadek wynika głównie z VO₂max.

    Źródło: Tanaka & Seals, J Physiol 2008 · wiedza

  8. Ciśnienie krwi zasadniczo rośnie z wiekiem; regularny wysiłek tlenowy obniża je średnio o kilka mmHg.

    Źródło: Cornelissen & Smart, J Am Heart Assoc 2013 · wiedza

  9. Trening wytrzymałościowy zachowuje zwiększoną objętość krwi w starszym wieku, wspierając objętość wyrzutową.

    Źródło: Kenney, Wilmore & Costill, Physiology of Sport and Exercise (wyd. 8) · wiedza

  10. Zachowany próg przy malejącym VO₂max oznacza, że zawodnik pracuje na wyższym ułamku maksimum.

    Źródło: Tanaka & Seals, J Physiol 2008 · zastosowanie

Test 3Sarkopenia i jednostki motoryczneRozwiąż test

  1. Rewizja z 2019 roku stawia na pierwszym miejscu niską siłę mięśni, a niska ilość lub jakość mięśni potwierdza diagnozę.

    Źródło: Cruz-Jentoft et al., Age Ageing 2019 · wiedza

  2. Masa mięśniowa spada mniej więcej o 1% rocznie, siła o około 1,5–3%, więc utrata siły wyprzedza utratę masy.

    Źródło: Mitchell et al., Front Physiol 2012 · wiedza

  3. Clark i Manini ukuli ten termin, aby oddzielić utratę siły od utraty masy mięśniowej.

    Źródło: Clark & Manini, J Gerontol A 2008 · wiedza

  4. Moc, czyli iloczyn siły i prędkości, spada szybciej niż siła, ponieważ maleje także prędkość skurczu.

    Źródło: Reid & Fielding, Exerc Sport Sci Rev 2012 · wiedza

  5. Starzejący się mięsień wykazuje preferencyjny zanik włókien typu II (szybkich).

    Źródło: Kenney, Wilmore & Costill, Physiology of Sport and Exercise (wyd. 8) · wiedza

  6. Włókna pozbawione unerwienia są ponownie unerwiane przez ocalałe jednostki, co tworzy mniej, ale większych jednostek ruchowych.

    Źródło: Hepple & Rice, J Physiol 2016 · wiedza

  7. Biegacze od lat, po sześćdziesiątce mieli więcej jednostek ruchowych niż rówieśnicy niebiegający, co sugeruje, że trening opóźnia ich utratę.

    Źródło: Power et al., Med Sci Sports Exerc 2010 · wiedza

  8. Przewlekły wysiłek wydawał się zachowywać beztłuszczowy mięsień uda i ograniczać nacieczenie tłuszczem we wszystkich grupach wiekowych.

    Źródło: Wroblewski et al., Phys Sportsmed 2011 · wiedza

  9. Osiem tygodni treningu oporowego o wysokiej intensywności zwiększyło siłę o około 174% u osłabionych dziewięćdziesięciolatków.

    Źródło: Fiatarone et al., JAMA 1990 · wiedza

  10. Szybki trening z umiarkowanym obciążeniem celuje w gwałtowny spadek mocy, który ma znaczenie dla sprawności i zapobiegania upadkom.

    Źródło: Reid & Fielding, Exerc Sport Sci Rev 2012 · zastosowanie

Test 4Białko i oporność anabolicznaRozwiąż test

  1. Starszy mięsień syntetyzuje mniej nowego białka z tego samego posiłku lub bodźca wysiłkowego.

    Źródło: Breen & Phillips, Nutr Metab 2011 · wiedza

  2. Starsi mężczyźni potrzebowali mniej więcej 0,40 g/kg na posiłek, wobec 0,24 g/kg u młodych mężczyzn, aby zmaksymalizować odpowiedź.

    Źródło: Moore et al., J Gerontol A 2015 · wiedza

  3. PROT-AGE zalecało 1,0–1,2 g/kg/dobę dla zdrowych starszych dorosłych, więcej dla aktywnych lub chorych.

    Źródło: Bauer et al., J Am Med Dir Assoc 2013 (PROT-AGE) · wiedza

  4. Leucyna aktywuje sygnalizację mTOR; wyższa dawka leucyny pomaga przezwyciężyć oporność anaboliczną.

    Źródło: Breen & Phillips, Nutr Metab 2011 · wiedza

  5. Rozłożenie odpowiednich dawek na posiłki daje powtarzane odpowiedzi syntezy, co ma większe znaczenie przy oporności anabolicznej.

    Źródło: Bauer et al., J Am Med Dir Assoc 2013 (PROT-AGE) · wiedza

  6. Kazeina przyjęta przed snem była trawiona i wchłaniana oraz zwiększyła nocną syntezę białek mięśniowych u starszych mężczyzn.

    Źródło: Kouw et al., J Nutr 2017 · wiedza

  7. Wysiłek uwrażliwia mięsień na aminokwasy, częściowo równoważąc oporność anaboliczną.

    Źródło: Breen & Phillips, Nutr Metab 2011 · wiedza

  8. Metaanaliza wykazała, że kreatyna wraz z treningiem oporowym zwiększała beztłuszczową masę ciała i siłę bardziej niż sam trening.

    Źródło: Chilibeck et al., Open Access J Sports Med 2017 · wiedza

  9. Uzupełnienie każdego posiłku do skutecznej dawki pozwala lepiej wykorzystać białko w ciągu dnia.

    Źródło: Moore et al., J Gerontol A 2015 · zastosowanie

  10. „Anoreksja starzenia” obniża spożycie pokarmu, więc wybór produktów bogatych w białko pomaga zaspokoić potrzeby.

    Źródło: Bauer et al., J Am Med Dir Assoc 2013 (PROT-AGE) · wiedza

Test 5Starzenie się kości, ścięgien i stawówRozwiąż test

  1. Ponad dwie trzecie kolarzy kategorii masters miało osteopenię kręgosłupa lub biodra, mimo lat treningu.

    Źródło: Nichols et al., Med Sci Sports Exerc 2003 · wiedza

  2. Reeves stwierdził, że 14 tygodni treningu oporowego zwiększyło sztywność ścięgien u starszych dorosłych.

    Źródło: Reeves et al., J Physiol 2003 · wiedza

  3. Zerwania skupiają się u rekreacyjnych sportowców w średnim wieku, często podczas nagłego odbicia.

    Źródło: Lemme et al., Orthop J Sports Med 2018 · wiedza

  4. U biegaczy rekreacyjnych częstość wynosiła około 3,5%, wobec 10,2% w siedzących grupach kontrolnych i 13,3% u biegaczy elity.

    Źródło: Alentorn-Geli et al., J Orthop Sports Phys Ther 2017 · wiedza

  5. Sporty bez uderzeń dają niewielki bodziec osteogenny, więc dodatkowe skoki, bieganie lub podnoszenie ciężarów pomagają chronić kości.

    Źródło: Nichols et al., Med Sci Sports Exerc 2003 · zastosowanie

  6. Kobiety tracą masę kostną szybciej w latach po menopauzie; mężczyźni tracą ją stopniowo.

    Źródło: Kenney, Wilmore & Costill, Physiology of Sport and Exercise (wyd. 8) · wiedza

  7. Chrząstka polega na obciążaniu i odciążaniu, by przemieszczać składniki odżywcze; umiarkowana aktywność wspiera jej zdrowie.

    Źródło: Kenney, Wilmore & Costill, Physiology of Sport and Exercise (wyd. 8) · wiedza

  8. Niższa gęstość kości i wolniejsze reakcje zwiększają ryzyko, że kraksa lub upadek skończy się złamaniem.

    Źródło: Kenney, Wilmore & Costill, Physiology of Sport and Exercise (wyd. 8) · wiedza

  9. Duże obciążenia oporowe i udarowe są najskuteczniejszymi bodźcami treningowymi dla kości.

    Źródło: Watson et al., J Bone Miner Res 2018 · zastosowanie

Test 6Termoregulacja i nawodnienie z wiekiemRozwiąż test

  1. Starsze osoby odczuwają mniejsze pragnienie przy tym samym stopniu odwodnienia i wolniej uzupełniają płyny.

    Źródło: Kenney & Chiu, Med Sci Sports Exerc 2001 · wiedza

  2. Zmniejszona zdolność zagęszczania moczu sprawia, że starsze osoby tracą więcej wody i wolniej przywracają równowagę.

    Źródło: Kenney & Chiu, Med Sci Sports Exerc 2001 · wiedza

  3. U starszych osób zmniejszają się przepływ krwi przez skórę i pocenie, co obniża zdolność oddawania ciepła.

    Źródło: Kenney & Munce, J Appl Physiol 2003 · wiedza

  4. Gdy starsze osoby są sprawne i zaaklimatyzowane, wiele różnic w porównaniu z młodymi dorosłymi się zmniejsza.

    Źródło: Kenney & Munce, J Appl Physiol 2003 · wiedza

  5. Zmniejszona zdolność zwężania naczyń skórnych i wytwarzania ciepła zwiększa ryzyko hipotermii.

    Źródło: Kenney & Munce, J Appl Physiol 2003 · wiedza

  6. Leki moczopędne zmniejszają objętość osocza, a beta-blokery ograniczają tętno i reakcje przepływu krwi przez skórę.

    Źródło: Kenney, Wilmore & Costill, Physiology of Sport and Exercise (wyd. 8) · wiedza

  7. Ponieważ pragnienie jest stępione, starsi zawodnicy mogą potrzebować zaplanowanego nawadniania, przy jednoczesnym unikaniu przepijania.

    Źródło: Kenney & Chiu, Med Sci Sports Exerc 2001 · zastosowanie

  8. Starsze osoby adaptują się do powtarzanej ekspozycji na upał, choć niektóre reakcje mogą być mniejsze lub wolniejsze.

    Źródło: Kenney & Munce, J Appl Physiol 2003 · wiedza

  9. Konkurencja o przepływ krwi do skóry i mięśni, przy mniejszych rezerwach płynów, zwiększa obciążenie układu sercowo-naczyniowego.

    Źródło: Kenney, Wilmore & Costill, Physiology of Sport and Exercise (wyd. 8) · wiedza

  10. Stępione pragnienie i zmniejszone oszczędzanie wody przez nerki spowalniają przywracanie równowagi płynów.

    Źródło: Kenney & Chiu, Med Sci Sports Exerc 2001 · wiedza

Test 7Spadek wyników w poszczególnych dyscyplinachRozwiąż test

  1. Rekordy spadają umiarkowanie do wieku około 60–70 lat, a potem spadek przyspiesza.

    Źródło: Tanaka & Seals, J Physiol 2008 · wiedza

  2. Analizy kategorii wiekowych IRONMAN wykazały, że kolarstwo spada najmniej, a bieg i pływanie bardziej.

    Źródło: Lepers, Knechtle & Stapley, Sports Med 2013 · wiedza

  3. Szczytowe wyniki w IRONMAN przypadają na wczesne do połowy lat trzydziestych, później niż w krótkich zawodach.

    Źródło: Gallmann et al., Springerplus 2014 · wiedza

  4. Wytrzymałość, ekonomia i znajomość rywalizacji rozwijają się latami i przeważają nad wczesnym spadkiem szybkości.

    Źródło: Lepers, Knechtle & Stapley, Sports Med 2013 · wiedza

  5. Udział osób kończących zawody w wieku powyżej 40 lat, a zwłaszcza powyżej 50, wyraźnie wzrósł.

    Źródło: Lepers, Knechtle & Stapley, Sports Med 2013 · wiedza

  6. Większa liczba uczestników zwiększa szansę na wybitnego zawodnika, więc rosnący udział może maskować spadek.

    Źródło: Tanaka & Seals, J Physiol 2008 · zastosowanie

  7. Bieganie zależy od sprężystego odbicia i tolerancji uderzeń, które wiek osłabia bardziej niż podparte pedałowanie w kolarstwie.

    Źródło: Lepers, Knechtle & Stapley, Sports Med 2013 · wiedza

  8. Wiek zwycięzców przesuwał się w górę, co odzwierciedla późny szczyt wyników na długich dystansach.

    Źródło: Lepers, Med Sci Sports Exerc 2008 · wiedza

  9. Różnica często się powiększa w starszych kategoriach wiekowych, częściowo z powodu mniejszej liczby uczestniczek.

    Źródło: Tanaka & Seals, J Physiol 2008 · wiedza

  10. Wyniki w kolarstwie zwykle spadają z wiekiem mniej niż w bieganiu, jak pokazują dane masters.

    Źródło: Lepers, Knechtle & Stapley, Sports Med 2013 · zastosowanie

Test 8Co zachowuje trening przez całe życieRozwiąż test

  1. Wieloletni sportowcy wytrzymałościowi mieli średnio VO₂max około 38 ml/kg/min wobec około 21 u niewytrenowanych rówieśników.

    Źródło: Trappe et al., J Appl Physiol 2013 · wiedza

  2. Ich mięśnie miały poziomy naczyń włosowatych i enzymów tlenowych podobne do młodych osób ćwiczących.

    Źródło: Trappe et al., J Appl Physiol 2013 · wiedza

  3. Kolarze wykazywali wyższą produkcję nowych limfocytów T w grasicy i mniej markerów immunosenescencji.

    Źródło: Duggal et al., Aging Cell 2018 · wiedza

  4. Regularny wysiłek zachowuje z wiekiem wrażliwość na insulinę i kontrolę glikemii.

    Źródło: Kenney, Wilmore & Costill, Physiology of Sport and Exercise (wyd. 8) · wiedza

  5. Osoby ćwiczące przez całe życie mają zazwyczaj mniej tłuszczu ogółem i tłuszczu trzewnego niż rówieśnicy prowadzący siedzący tryb życia, co sprzyja zdrowiu metabolicznemu.

    Źródło: Kenney, Wilmore & Costill, Physiology of Sport and Exercise (wyd. 8) · wiedza

  6. Kolarze mieli o około 41% niższą śmiertelność niż ogół francuskich mężczyzn.

    Źródło: Marijon et al., Eur Heart J 2013 · wiedza

  7. Medaliści olimpijscy zyskali przewagę w przeżywalności wynoszącą około 2,8 roku.

    Źródło: Clarke et al., BMJ 2012 · wiedza

  8. Trening spowalnia wiele spadków, ale nie jest w stanie całkowicie zatrzymać starzenia się rozrusznika serca, mięśni i tkanki łącznej.

    Źródło: Tanaka & Seals, J Physiol 2008 · wiedza

  9. Sportowcy, którzy trenowali do późnej starości, mogą różnić się od tych, którzy przestali, więc nie wszystkich korzyści można przypisać treningowi.

    Źródło: Tanaka & Seals, J Physiol 2008 · wiedza

  10. Trening przez całe życie zachowuje enzymy tlenowe, naczynia włosowate i jednostki motoryczne w porównaniu z rówieśnikami prowadzącymi siedzący tryb życia.

    Źródło: Trappe et al., J Appl Physiol 2013 · zastosowanie

Test 9Regeneracja i reakcja na trening z wiekiemRozwiąż test

  1. Badania ankietowe i przeglądy wskazują, że zawodnicy kategorii masters zwykle odczuwają wolniejszą regenerację, choć zmierzone różnice bywają różne.

    Źródło: Fell & Williams, J Aging Phys Act 2008 · wiedza

  2. Wyniki zależą od poziomu wytrenowania i rodzaju wysiłku, więc obraz nie jest jednoznaczny.

    Źródło: Fell & Williams, J Aging Phys Act 2008 · wiedza

  3. Mniejsza liczba i słabsza reakcja komórek satelitarnych, zwłaszcza we włóknach typu II, mogą spowalniać naprawę i wzrost.

    Źródło: Verdijk et al., Age 2014 · wiedza

  4. Udział snu wolnofalowego spada w ciągu dorosłego życia, co może wpływać na regenerację.

    Źródło: Ohayon et al., Sleep 2004 · wiedza

  5. Badania pokazują, że osoby starsze reagują na HIIT poprawą VO₂max i pojemności mitochondrialnej.

    Źródło: Robinson et al., Cell Metab 2017 · wiedza

  6. Starsi uczestnicy wykazali większy względny przyrost syntezy białek mitochondrialnych i pojemności mitochondrialnej niż młodsi.

    Źródło: Robinson et al., Cell Metab 2017 · wiedza

  7. Dłuższe mikrocykle pozwalają rozmieszczać ciężkie jednostki treningowe w większych odstępach przy zachowaniu ich jakości.

    Źródło: Friel, Fast After 50 (2015) · zastosowanie

  8. Starsze mięśnie nadal reagują na wysiłek, ale reakcja syntetyczna jest zwykle osłabiona.

    Źródło: Breen & Phillips, Nutr Metab 2011 · wiedza

  9. Badania zawodników kategorii masters wiążą utrzymanie intensywności, a nie objętości, z mniejszym spadkiem wydolności tlenowej.

    Źródło: Pollock et al., J Appl Physiol 1997 · wiedza

  10. Rozmieszczanie ciężkich jednostek w odstępach chroni jakość i regenerację, a jednocześnie zachowuje intensywność, która podtrzymuje sprawność.

    Źródło: Fell & Williams, J Aging Phys Act 2008 · zastosowanie

Test 10Długość życia w zdrowiu i długowiecznośćRozwiąż test

  1. Śmiertelność była niższa o około 39% przy 3–5-krotności minimum, bez oznak szkodliwości aż do dziesięciokrotności.

    Źródło: Arem et al., JAMA Intern Med 2015 · wiedza

  2. Elitarna sprawność krążeniowo-oddechowa wiązała się z najniższą śmiertelnością w długim okresie.

    Źródło: Mandsager et al., JAMA Netw Open 2018 · wiedza

  3. Niska sprawność przewidywała śmiertelność równie silnie jak palenie lub cukrzyca, a nawet silniej.

    Źródło: Mandsager et al., JAMA Netw Open 2018 · wiedza

  4. Osoby starsze powinny wykonywać zróżnicowaną aktywność wieloskładnikową z elementami równowagi i siły w co najmniej trzy dni w tygodniu.

    Źródło: Bull et al., Br J Sports Med 2020 (wytyczne WHO) · wiedza

  5. Kruchość to mniejsza rezerwa fizjologiczna we wszystkich układach, zwiększająca podatność na choroby, upadki i niepełnosprawność.

    Źródło: Clegg et al., Lancet 2013 · wiedza

  6. Większa aktywność fizyczna jest konsekwentnie powiązana z mniejszym ryzykiem demencji.

    Źródło: Livingston et al., Lancet 2020 (Lancet Commission) · wiedza

  7. Długość życia w zdrowiu to liczba lat bez poważnej choroby i niepełnosprawności, którą wysiłek fizyczny wydłuża.

    Źródło: Tanaka & Seals, J Physiol 2008 · wiedza

  8. Równowaga pogarsza się z wiekiem, a upadki są główną przyczyną urazów; sam triathlon nie trenuje jej dobrze.

    Źródło: Bull et al., Br J Sports Med 2020 (wytyczne WHO) · zastosowanie

  9. Osoby, które stają się aktywne w średnim lub późniejszym wieku, nadal znacznie zmniejszają ryzyko zgonu.

    Źródło: Saint-Maurice et al., JAMA Netw Open 2019 · wiedza

  10. U większości osób starszych korzyści zdrowotne z intensywnej aktywności przewyższają ryzyko, zwłaszcza przy wsparciu lekarza.

    Źródło: Mandsager et al., JAMA Netw Open 2018 · zastosowanie

Źródła

Recenzowana literatura z fizjologii wysiłku i medycyny sportowej oraz standardowe podręczniki dla faktów ustalonych

  • Kenney, Wilmore & Costill, Physiology of Sport and Exercise (wyd. 8)14
  • Tanaka & Seals, J Physiol 20089
  • Lepers, Knechtle & Stapley, Sports Med 20135
  • Tanaka, Monahan & Seals, J Am Coll Cardiol 20014
  • Breen & Phillips, Nutr Metab 20114
  • Kenney & Chiu, Med Sci Sports Exerc 20014
  • Kenney & Munce, J Appl Physiol 20034
  • Bauer et al., J Am Med Dir Assoc 2013 (PROT-AGE)3
  • Trappe et al., J Appl Physiol 20133
  • Fell & Williams, J Aging Phys Act 20083
  • Mandsager et al., JAMA Netw Open 20183
  • Pollock et al., J Appl Physiol 19972
  • Reid & Fielding, Exerc Sport Sci Rev 20122
  • Moore et al., J Gerontol A 20152
  • Nichols et al., Med Sci Sports Exerc 20032
  • Robinson et al., Cell Metab 20172
  • Bull et al., Br J Sports Med 2020 (wytyczne WHO)2
  • Robergs & Landwehr, J Exerc Physiol Online 20021
  • Karvonen et al., Ann Med Exp Biol Fenn 19571
  • Gellish et al., Med Sci Sports Exerc 20071
  • Tanaka et al., Circulation 20001
  • Bhella et al., J Am Coll Cardiol 20141
  • Cornelissen & Smart, J Am Heart Assoc 20131
  • Cruz-Jentoft et al., Age Ageing 20191
  • Mitchell et al., Front Physiol 20121
  • Clark & Manini, J Gerontol A 20081
  • Hepple & Rice, J Physiol 20161
  • Power et al., Med Sci Sports Exerc 20101
  • Wroblewski et al., Phys Sportsmed 20111
  • Fiatarone et al., JAMA 19901
  • Kouw et al., J Nutr 20171
  • Chilibeck et al., Open Access J Sports Med 20171
  • Reeves et al., J Physiol 20031
  • Lemme et al., Orthop J Sports Med 20181
  • Alentorn-Geli et al., J Orthop Sports Phys Ther 20171
  • Svensson et al., J Appl Physiol 20161
  • Watson et al., J Bone Miner Res 20181
  • Gallmann et al., Springerplus 20141
  • Lepers, Med Sci Sports Exerc 20081
  • Duggal et al., Aging Cell 20181
  • Marijon et al., Eur Heart J 20131
  • Clarke et al., BMJ 20121
  • Verdijk et al., Age 20141
  • Ohayon et al., Sleep 20041
  • Friel, Fast After 50 (2015)1
  • Arem et al., JAMA Intern Med 20151
  • Clegg et al., Lancet 20131
  • Livingston et al., Lancet 2020 (Lancet Commission)1
  • Saint-Maurice et al., JAMA Netw Open 20191